نقش جشنواره های محلی در بازنمایی هویت و بازتولید گردشگری (جشنواره طبخ ماهی شهرستان ماهنشان)

پیشینه و هدف: برون داد گردشگری غذا ارائه محصول قابل خوردن با طعم انحصاری است که بر ساختار ذائقه ای گردشگران تاثیر گذاشته و حس انحصار محلی در آنان ایجاد می نماید. به همین دلیل است که نام های مختلفی از غذاها مانند کباب بناب، باقلاقاتوق و کدو بره شمال، قلیه ماهی جنوب، کوفته تبریزی، ترخینه کردستان، بلغور پلو خراسان، کشک زرد سیستان، شانی کوو لرستان، قیمه نثار قزوین، بریانی اصفهان، جغوربغور زنجان و بسیاری غذاهای دیگر انحصار مکانی داشته و در مکان های مختلف کشور طبخ و عرضه می شود. یکی از جشنواره های غذا در ایران جشنواره طبخ ماهی قزل آلا شهرستان ماهنشان استان زنجان، است که هر ساله در مجاورت رودخانه قزل اوزن و منطقه باستانی قلعه بهستان برگزار می گردد. ماهیت اصلی جشنواره مبتنی بر برگزاری مراسم طبخ ماهی قزل آلا و عرضه آن به گردشگران توسط جامعه محلی است که همراه با مراسم و برنامه های متنوع و برپایی بازارچه های محلی همراه می شود. این پژوهش بر این هدف استوار است که نقش و اثر جشنواره های گردشگری مبتنی بر غذا در بازنمایی هویتی و بازتولید گردشگری را تبیین نمایدنوآوری پژوهش در شناخت ساختارها و عناصر پشتیبان جشنواره های محلی است که اثر آن در بازتولید گردشگری را سبب ساز می شود.روش ها:. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش توصیفی - تبیینی است. روش گردآوری داده ها بر مبنای پرسش نامه، مشاهده و مصاحبه موردی از بازدیدکنندگان (گردشگران) رویداد طبخ ماهی شهرستان ماهنشان می باشد. حجم نمونه بر اساس نمونه گیری در دسترس، ۷۵ گردشگر بوده است. متغیرهای پژوهش شامل اطلاع رسانی، برنامه های ارتباطی و فرهنگی، جاذبه های محیطی، خدمات پشتیبان، تجربه که در قالب ۳۵ گویه مورد سنجش قرار گرفت.روایی متغیرهای پژوهش حاصل مطالعات نظری بر مبنای نظریه ها و پژوهش های هال (۲۰۱۳)، میرزایی (۱۳۹۹)، فیروزی (۱۴۰۱)، اکشوی (۲۰۱۹)، ولی (۲۰۲۴)، اورت (۲۰۱۹) و یانگ (۲۰۱۷) بوده است که برای بومی سازی آن، پرسش نامه در اختیار ۱۵ نفر از کارشنان و متخصصان سازمات میراث فرهنگی و گردشگری و اساتید دانشگاهی (در رشته های جغرافیا، علوم اجتماعی، گردشگری) قرار گرفت تا نسبت به متغیرها و گویه های پژوهش ضریب اهمیت از یک تا ۹ ارائه دهند. سطح پایه حداقل امتیاز میانگین ۵ در نظر گرفته شده و سوال هایی که میانگین نظرات کمتر از ۵ بوده است از فرایند بررسی کنار گذاشته شد. در نتیجه ارزیابی نظرات متخصصان، میانگین ضرایب حاصل برابر با ۳/۸ به دست آمد که نشان دهنده مطلوبیت اعتبار پژوهش می باشد. داده های گردآوری شده در نرم افزار Spss۲۷.۱ پیاده شده و از الگوی تجزیه و تحلیل داده منطبق بر روش آمار توصیفی و استنباطی استفاده گردید. شاخص های تمرکز و پراکندگی، مدل ارتباطی کندال تاو و رگرسیون چندمتغیره گام به گام برای سنجش ارتباط بین عوامل بازنمایی و بازتولید گردشگری ساختار تحلیل داده ها را شکل داده است. پایایی ابزار حاصل آماره آلفای کرونباخ ۷۶/۰ به دست آمده که نشان دهنده شرایط نسبتا مطلوب پایایی است.یافته ها: یافته ها نشان می دهد شاخص های بازنمایی هویت محلی به واسطه برگزاری جشنواره محلی (طبخ ماهی قزل آلا) از حد نرمال بالاتر بوده و به سمت شرایط مطلوب حرکت می کند. اثر شاخص های تبیین کننده بازنمایی هویتی در سطح اطمینان ۹۵ درصد با مدل رگرسیون چندمتغیره گام به گام نشان می دهد نقش جاذبه های محیطی و برنامه های ارتباطی با مقدار (۶۹۳/۰: R۲) بیشترین اثرگذاری را در بازنمایی هویتی دارند. از طرفی اثر شاخص های بازنمایی در بازتولید گردشگری به طور نسبی یکسان بوده که دراین بین نقش برنامه های ارتباطی و خدمات پشیتبان بیشتر ملموس می باشد.نتیجه گیری: برگزاری جشنواره طبخ ماهی در شهرستان ماهنشان در ترکیب با سایر عناصر گردشگری( مانند قلعه تاریخی بهستان، رودخانه قزل اوزون، کوه ها و مراتع طبیعی) نه تنها ماهیت اصلی جشنواره را کم رنگ نکرده است، بلکه با متنوع سازی جاذبه های محیطی، محوریت جشنواره طبخ ماهی را تقویت کرده است. این مهم با حضور فعال و حرفه ای جامعه محلی( پرورش دهندگان ماهی و مردم روستا) منجر به شناساندن محیط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ماهنشان شده و بازنمایی هویت محلی را می نماید. نتیجه این عملکرد بازتولید گردشگری است.

کلیدواژه ها:

جشنواره ، طبخ ماهی ، بازنمایی ، تکرارپذیری ، ماهنشان