بررسی اثر گذاری مصلای بزرگ تهران بر توسعه محلات شهری پیرامون نمونه موردی: محله عباس آباد

مقدمهمصلای بزرگ تهران به عنوان یکی از مهمترین پروژه های شهری-مذهبی کشور، در منطقه ۷ تهران، با مساحتی حدود ۶۳ هکتار در محله عباس آباد واقع شده است. این مجموعه عظیم به عنوان یک عنصر شاخص شهری، از زمان آغاز ساخت تاکنون، تاثیرات متعددی بر محله عباس آباد گذاشته است که نیازمند بررسی و تحلیل دقیق می باشد. این پژوهش به دنبال آن است که مشخص کند آیا حضور مصلی در این محله توانسته به توسعه و بهبود شرایط محله کمک کند یا برعکس، مشکلاتی را برای ساکنین به وجود آورده است. به عنوان مثال، باید مشخص شود که آیا این مجموعه توانسته به رونق اقتصادی محله کمک کند یا صرفا باعث افزایش مشکلات ترافیکی و زیست محیطی شده است. همچنین، پژوهش به دنبال بررسی تغییرات کالبدی ناشی از حضور مصلی، بر کیفیت زندگی ساکنین محله عباس آباد می باشد. علاوه بر این، شناخت تاثیرات اجتماعی و فرهنگی مصلی بر محله عباس آباد نیز حائز اهمیت است. این که آیا حضور این مجموعه مذهبی- فرهنگی توانسته به ارتقای سطح تعاملات اجتماعی و فرهنگی محله کمک کند یا خیر، سوالی است که نیازمند پاسخی علمی و مستند است. با توجه به موارد مطرح شده پژوهش حاضر به دنبال پاسخگویی به این سوال می باشد؛ مصلای بزرگ تهران چه تاثیراتی بر روند توسعه کالبدی، اجتماعی و اقتصادی محله عباس آباد داشته است؟روش پژوهشپرسشنامه این پژوهش به طور ویژه برای ارزیابی تاثیرات مصلای تهران بر توسعه محله عباس آباد طراحی شده و شامل ۴۰ گویه است. برای سنجش هر شاخص، یک گویه با طیف ۵ گزینه ای از ۰ تا ۵ طراحی شده است. این گویه ها ابعاد مختلف تاثیرات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی پروژه مصلای تهران را پوشش می دهند. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۱۵,۹۳۰ خانوار ساکن در محله عباس آباد است (مرکز آمار ایران، ۱۳۹۵). حجم نمونه آماری با استفاده از فرمول کوکران و با ضریب اطمینان ۹۵ درصد به تعداد ۳۸۴ نفر تعیین شده است که مشخصات پاسخگویان در (نمودار شماره۱) قابل رویت می باشد. در انتخاب نمونه، توزیع نسبی متوازن رعایت شده و افراد به صورت تصادفی انتخاب شدند تا نماینده ای مناسب از جامعه آماری باشند. داده های جمع آوری شده شامل ویژگی ها و متغیرهای اصلی پژوهش بوده که از طریق روش های آماری تجزیه وتحلیل شده است. یافته هامتغیرهایی مانند "بهبود وضعیت فیزیکی و معابر" و "گسترش فعالیت های تجاری" نیز که معمولا انتظار می رود تاثیر زیادی در فرآیندهای توسعه ای داشته باشند، با ضرایب منفی و بسیار ضعیف (به ترتیب -۰.۰۱۵ و ۰.۰۱۴) و سطح معناداری بالاتر از ۰.۰۵، نتایج مشابهی را نشان می دهند. این موضوع به ویژه به این معناست که تغییرات در این ابعاد نیز تاثیر قابل توجهی بر احداث مصلای تهران و توسعه محله عباس آباد نداشته اند. در نتیجه، از آنجا که بیشتر متغیرها دارای سطح معناداری بالای ۰.۰۵ هستند، می توان نتیجه گرفت که احداث و فعالیت مصلای بزرگ تهران تاثیر چندانی بر عوامل مختلف توسعه محله عباس آباد نداشته است و سایر عوامل ممکن است نقش بیشتری در توسعه این محله ایفا کرده باشند. این نتایج حاکی از آن است که اگرچه مصلای بزرگ تهران ممکن است به طور غیرمستقیم بر برخی جنبه های اجتماعی و اقتصادی تاثیر گذاشته باشد، اما تاثیر آن بر توسعه محله عباس آباد از نظر آماری معنادار نبوده است.بحث و نتیجه گیریبهبود وضعیت فیزیکی خیابان ها) ۹۴/۳( شبکه آب (۹۴/۳) و ایمنی فضاهای پیاده روی (۱۸/۳) نیاز به توجه بیشتری دارند. کاهش سرانه فضای سبز از ۳۰۰۰ متر مربع به ۲۵۰۰ متر مربع (کاهش ۱۶/۶۷ درصدی) نیز از چالش های باقی مانده است. مصلی تاثیرات مثبتی بر رونق اقتصادی محله داشته است. میانگین نمرات اقتصادی ۶۴/۳ از ۵ و مقدار T=۲۱/۴ نشان دهنده بهبود شرایط اقتصادی است. گسترش فعالیت های تجاری (T=۱۹/۴، رشد فرصت های اشتغال (T=۹۵/۳ و جذب سرمایه (T=۶۱/۳، از جمله دستاوردهای این پروژه هستند. با این حال، افزایش قیمت مسکن از ۲ میلیون تومان به ۴ میلیون تومان در هر متر مربع (افزایش ۱۰۰ درصدی) و تاثیر بر بازارهای سنتی T= ۹۲/۳، چالش هایی را برای برخی ساکنان ایجاد کرده است. در بعد اجتماعی، مصلی به تقویت تعاملات اجتماعی و افزایش حس تعلق ساکنان کمک کرده است. میانگین نمرات اجتماعی ۶۶/۳ از ۵ و مقدار T=۴۵/۴ نشان دهنده بهبود شرایط اجتماعی است. افزایش فرصت های ادامه تحصیل (T=۶۱/۳، دسترسی بهتر به وسایل نقلیه عمومی T=۷۴/۳ و افزایش حس مکان T=۲۰/۴، از جمله تاثیرات مثبت هستند. با این حال، افزایش ترافیک ۸۲/۳ و کاهش امنیت محله T=۳۰/۳ از چالش های باقی مانده هستند.

کلیدواژه ها:

مصلای بزرگ تهران ، توسعه محلات شهری ، تحلیل رگرسیون ، توسعه پایدار شهری ، محله عباس آباد