تحلیل اثرات تغییر اقلیم بر پویایی پوشش گیاهی و شدت خشکسالی کشاورزی در حوضه آبریز کارون با بهره گیری از شاخص های گیاهی مبتنی بر سنجش از دور

افزایش دما و تغییرات الگوهای بارش ناشی از گرمایش جهانی، تهدیدی جدی برای پایداری پوشش گیاهی و کشاورزی در مناطق خشک و نیمه خشک مانند حوضه آبریز کارون ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر تغییرات اقلیمی بر شاخص پوشش گیاهی NDVI و پایش خشکسالی کشاورزی با استفاده از شاخص VCI تحت سناریوهای اقلیمی SSP۳ و SSP۵ از گزارش ششم IPCC انجام شد. خروجی اقلیمی برای دوره تاریخی (۱۹۹۱–۲۰۱۴) و دوره های آتی (۲۰۲۰–۲۰۴۵، ۲۰۴۶–۲۰۷۲، ۲۰۷۳–۲۰۹۹) در پنج ایستگاه سینوپتیک (بروجرد، بروجن، آبادان، کوهرنگ، یاسوج) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج در دوره پایه نشان داد که مدل های اقلیمی با ضریب همبستگی R۲ بیش از ۹۵/۰ و RMSE بین ۵/۱ تا ۲/۲ درجه سانتی گراد، از دقت بالایی در شبیه سازی دما برخوردار می باشد. مدل رگرسیون ناپارامتری Theil-Sen با R۲ در محدوده ۴۹/۰ تا ۷۷/۰ و Pvalue کمتر از ۰۵/۰، کارایی مناسبی در تخمین NDVI بر اساس دما نشان داد. تحلیل ها حاکی از افزایش NDVI (تا ۶۸/۵۶ درصد در کوهرنگ تحت سناریوی اقلیمی SSP۵) در مناطق سردسیر و کاهش محدودتر (تا ۱۴ درصد در آبادان) در مناطق گرم بود. شاخص VCI نیز افزایش فراوانی خشکسالی های شدید (تا ۱۱ درصد در کوهرنگ) و کاهش ترسالی ها را نشان داد. این روند در سناریوی SSP۵ شدیدتر ارزیابی می شود، به ویژه در دوره ۲۰۷۳–۲۰۹۹، که کاهش VCI در ماه های زمستان (تا ۴۰ درصد) نشان دهنده تشدید تنش های رطوبتی می باشد. نتایج این مطالعه بر لزوم اتخاذ سیاست های سازگارانه مانند مدیریت منابع آب و اصلاح الگوی کشت تاکید دارد و می تواند مبنایی برای برنامه ریزی پایدار در برابر تغییرات اقلیمی باشد.

کلیدواژه ها:

پایش خشکسالی کشاورزی ، شاخص NDVI ، گرمایش جهانی ، مدل های اقلیمی