کنش های روایی تثبیت قدرت در گلدان مخروطی جیرفت

خراسان بزرگ که  در هزاره سوم پ م «شاهراه فرهنگی»و یا «راه کلریت» نیز نامیده می شود نه فقط مسیر عبور لاجورد، فیروزه و سنگ کلریت میان جیرفت، آسیای مرکزی و بین النهرین بود، بلکه عامل انتقال سبک، مضمون هنری و مفاهیم نمادین مشترک میان این تمدن ها تلقی می شد. بازنمایی انسان به عنوان انسان کنشگر، در حال مبارزه یا انسان-قهرمان، از دیرباز در سراسر جهان با هدف بیان ساختار قدرت مشاهده می شود. تثبیت قدرت انسان منطبق با کهن الگوهای اولیه بشری است. در آثار مکشوف در تمدن جیرفت نیز نقوش غالب انسان در حال مبارزه مشاهده می شوند. مسئله اصلی این پژوهش تبیین ساختار قدرت بازنمایی شده در نمونه ای از آثار جیرفت و با هدف اثبات چگونگی رسیدن انسان به قدرت و تثبیت آن از طریق ساختار تصویری است. پژوهش با انتخاب هدفمند یک گلدان مخروطی جیرفت با شیوه اسنادی و روش تحلیل محتوا و ابزار مربع معناشناسی گرمس، ساختار پیچیده را تحلیل و با استفاده از دوقطبی های روساخت (بالا/پایین) و ژرف ساخت اثر (قدرت/ضعف)، کنش های روایی اثر استخراج و سپس روابط زمانی روایت تحلیل می شود. دریافت می شود که هنرمند سازنده اثر ضمن آگاهی از ویژگی های بصری و ساختار ترکیب بندی، توانایی انطباق مفاهیم انتزاعی مرتبط با قدرت بر ساختار بصری ترکیب بندی را داشته و روساخت و ژرف ساخت اثر در راستای بیان ساختار قدرت مورد استفاده قرارگرفته است. تثبیت قدرت هماهنگ با کنش های روایی اثر از طریق ساختار بصری (ترکیب بندی) و فرم اثر انجام می شود. الگوی مربع معنایی نشان می دهد که تثبیت قدرت بر انسان از طریق فرآیند و با غلبه بر ضعف و عبور از جایگاه نه-ضعف رخ می دهد. تصاویر دارای ساختار روایی بوده و توالی رویدادها، زمان روایی و بازنمایی تصویری منطبق و در راستای بیان مقوله قدرت انسان است. هنرمند بر اساس فرم و ساختار ترکیب بندی نقطه آغاز و پایانی را برای روایت در نظر گرفته و این ساختار روایی از زمانی پیش از این روایت و درون روایت بازنمایی می شود.

کلیدواژه ها:

جیرفت ، گلدان مخروطی ، نشانه-معنا شناسی ، گرمس ، مربع- معناشناسی