از تقابل تا تلفیق؛ ارائه الگوی نظام طولی در تبیین نسبت وظیفه گرایی و غایت گرایی اخلاقی در صحیفه سجادیه

این پژوهش با هدف تبیین نسبت وظیفه گرایی و غایت گرایی در منظومه اخلاقی صحیفه سجادیه و ارائه الگویی نوین در فلسفه اخلاق اسلامی، به تحلیل محتوای کیفی این متن مقدس می پردازد. اهمیت تحقیق حاضر در پرکردن خلا پژوهشی موجود در خوانش فلسفی صحیفه سجادیه و نیز ارائه راهکاری برای گذر از تقابل های کلاسیک در فلسفه اخلاق است. روش تحقیق، توصیفی_تحلیلی بوده و داده ها از طریق نمونه گیری هدفمند از فرازهای مرتبط صحیفه سجادیه و کدگذاری براساس شاخص های وظیفه گرایی و غایت گرایی گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که صحیفه سجادیه نه به انتخاب یکی از دو رویکرد وظیفه گرایی یا غایت گرایی، که به ارائه «الگوی تلفیقی نظام طولی تکلیف در مسیر قرب» می انجامد. در این الگو، تکلیف و غایت در تقابل ذاتی نیستند، بلکه در رابطه ای طولی، «تکلیف» به عنوان مسیر ضروری و «غایت قرب الهی» به عنوان مقصد نهایی تعریف می شوند. نتیجه گیری کلی پژوهش حاکی از آن است که این الگو نه تنها منطق درونی اخلاق سجادی را آشکار می سازد، بلکه ظرفیت دیالوگ با فلسفه اخلاق معاصر و ارائه پاسخی به معضل تقابل وظیفه و نتیجه را داراست.

کلیدواژه ها:

صحیفه سجادیه ، وظیفه گرایی اخلاقی ، غایت گرایی اخلاقی ، الگوی تلفیقی ، نظام طولی ، تکلیف دینی ، قرب الهی