بررسی بدیهیات اخلاقی از منظر امام خمینی

فلسفه اخلاق به مبادی تصوری و تصدیقی علم اخلاق می پردازد که معرفت شناسی اخلاق یکی از مباحث فلسفه اخلاق محسوب می شود و بدیهیات اخلاقی که برای توجیه گزاره های اخلاقی نظری مفید است از مباحث معرفت شناسی اخلاق به حساب می آید. برخی اندیشمندان برای توجیه گزاره های اخلاقی از بدیهیات نظری استمداد می گیرند و برخی همچون امام خمینی و آیت الله جوادی آملی برخی گزاره های اخلاقی مانند «عدالت خوب است» و «ظلم بد است» را بدیهی می داند و گزاره های اخلاقی نظری را با ارجاع به این گزاره های بدیهی توجیه می کنند؛ این تحقیق بر آن است تا دیدگاه امام خمینی را درباره بدیهیات اخلاقی از نوشته هایشان تبیین و بررسی نماید. ایشان برای تبیین بداهت گزاره های بدیهی در اخلاق، این گزاره ها را سازگار با فطرت بشری قلمداد می کند و با دسته بندی موضوعات اخلاقی، موضوعات گزاره های بدیهی اخلاق را در زمره موضوعاتی می داند که معنای حسن و قبح در ذات آنها وجود دارد و معنای ذاتی در اینجا به معنای ذاتی باب برهان است؛ اما به نظر می رسد بدیهیات اخلاقی در زمره گزاره های تحلیلی هستند و نمی توانند با خارج از انسان ارتباط برقرار کنند و مصادیق خود را بشناسانند؛ ازاین رو برای توجیه گزاره های اخلاقی به بدیهیات عقل نظری نیاز است؛ افزون بر اینکه در ذاتی بودن قبح دروغگویی که امام خمینی بدان معتقد است، ابهام وجود دارد؛ زیرا موضوع قبح دروغگویی در برابر دشمن برای حفظ اسرار از منظر امام خمینی نیز تغییر می کند و ذیل دروغگویی اجمالی قرار نمی گیرد.

کلیدواژه ها:

فلسفه اخلاق ، معرفت شناسی اخلاق ، حسن و قبح ذاتی ، بدیهیات اخلاقی ، امام خمینی