چشم انداز سنجش تفکر محاسباتی در دوره ابتدایی: مروری نقادانه بر ابزارها و روندهای پژوهشی

هدف: تفکر محاسباتی یک شایستگی کلیدی در آموزش ابتدایی است، اما سنجش معتبر آن با چالش های مفهومی و روان سنجی جدی مواجه است. این پژوهش با ارائه یک تحلیل تشخیصی، فراتر از طبقه بندی صرف ابزارها رفته و با رویکردی دوگانه به این حوزه می پردازد: نخست، ترسیم نقشه علمی از طریق تحلیل علم سنجی؛ و دوم، ارزیابی نقادانه ابزارهای سنجش موجود.روش: در این مرور نقادانه نظام مند (PRISMA ۲۰۲۰) که پایگاه های Scopus و Google Scholar را (۲۰۰۶-۲۰۲۵) پوشش داد، ۴۵ مقاله واجد شرایط شناسایی شد. تحلیل ها در دو فاز انجام گرفت: ۱) تحلیل علم سنجی با نرم افزارهای R و VOSviewer برای ترسیم ساختار مفهومی حوزه، و ۲) تحلیل نقادانه کیفی ۸ ابزار کلیدی از منظر مبانی نظری و ویژگی های روان سنجی.یافته ها: تحلیل علم سنجی، میدانی با رشد سریع اما نامتوازن را آشکار ساخت. نقشه هم رخدادی کلیدواژه ها نشان داد که تمرکز شدید بر «کاربردها و ابزارهای برنامه نویسی» با غفلت از مفاهیم کلیدی سنجش مانند «روایی» و «انصاف» همراه است. این شکاف در ابزارها به سه محدودیت اصلی منجر شده است: ۱) ضعف روان سنجی ناشی از اتکا بر معیارهای سنتی (آلفای کرونباخ) و غفلت از استانداردهای مدرن (شاخص امگا)؛ ۲) محدودیت مفهومی با تمرکز بر دانش الگوریتمی و نادیده گرفتن مهارت های فرایندی (اشکال زدایی) و نگرشی (پشتکار)؛ و ۳) خلا ابزاری برای دانش آموزان دوره دوم ابتدایی.نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد هیچ ابزار واحدی برای ارزیابی جامع تفکر محاسباتی کافی نیست. بلوغ این حوزه مستلزم گذار به استانداردهای روان سنجی مدرن، طراحی و بومی سازی آزمون ها برای دانش آموزان ایرانی، و توسعه چارچوب های ارزیابی ترکیبی (تلفیق آزمون های استاندارد و سنجش عملکردی) است.

کلیدواژه ها:

ابزارهای سنجش ، تفکر محاسباتی ، دانش آموزان ابتدایی ، مرور نقادانه ، ویژگی های روان سنجی