فرامتن و تاثیر آن بر سواد خواندن در کتاب فارسی پایه چهارم

این پژوهش با هدف بررسی کیفیت عناصر فرامتنی و بررسی رابطه آن ها با سطح شناختی پرسش های درک مطلب در کتاب «فارسی پایه چهارم» انجام شد.روش پژوهش تحلیل محتوایی توصیفی - تحلیلی مبتنی بر چارچوب عملیاتی PMF‑۷ بود که هفت بعد فرامتنی شامل سازمان دهی، راهبری خواندن، پیوند تصویر – متن، نشانه گذاری و لحن، تعاملی/ پرسشی، چندرسانه ای و بار شناختی و صفحه آرایی را سنجید. نمونه شامل هشت درس نماینده از فصول مختلف کتاب بود که هر درس توسط دو کدگذار مستقل با استفاده از چک لیست ۲۸ آیتمی کدگذاری شد. تحلیل های کمی شامل آمار توصیفی، ضریب همبستگی اسپیرمن برای بررسی رابطه نمره کلی فرامتن و میانگین شدت شناختی پرسش ها، ضریب کاپا برای سنجش پایایی بین داوری و آلفای کرونباخ برای ارزیابی سازگاری درونی زیرمقیاس ها به کار گرفته شد.یافته ها نشان داد میانگین نمره کلی فرامتن ها برابر با ۳۷.۲۵ از ۵۶ (حدود ۶۶.۵ درصد) است؛ پایایی بین داوری مطلوب بود (Cohen’s Kappa ≈ ۰.۷۹) و آلفای کرونباخ زیرمقیاس ها در بازه ۰.۷۱ تا ۰.۸۶ قرار داشت. تحلیل رابطه ای نشان داد کیفیت کلی فرامتن با میانگین شدت شناختی پرسش ها همبستگی مثبت و معناداری دارد. تحلیل ابعادی مشخص کرد که سازمان دهی و پیوند تصویر - متن بیشترین نقش را در ارتقای پرسش های تحلیلی دارند، درحالی که راهبری خواندن و هم ترازی چندرسانه ای نیازمند تقویت اند.نتیجهگیری: نتایج حاکی از آن است که اصلاحات هدفمند در قالب های راهبری خواندن، دستورالعمل های استفاده از رمزینه های صوتی و ویراستاری فنی می تواند به طور موثری سطح شناختی پرسش ها و کیفیت یادگیری خواندن را ارتقا دهد؛ پیشنهاد می شود این بازطراحی ها در قالب پایلوت مداخله ای در کلاس های واقعی آزمون شوند.

کلیدواژه ها:

فرامتن ، سواد خواندن ، درک مطلب ، پیوند تصویر- متن ، راهبری خواندن