موسیقی درونی و لالایی های عامیانه در ادبیات کودک و نوجوان: تحلیل اشعار افسانه شعبان نژاد و اسدالله شعبانی

موسیقی و ادبیات به عنوان دو مقوله جدایی ناپذیر، نقشی اساسی در رشد عاطفی، زبانی و اجتماعی کودکان ایفا می کنند. از میان عناصر گوناگون شعر کودک، موسیقی به عنوان تاثیرگذارترین عنصر بر روان مخاطب شناخته می شود. لالایی های عامیانه نیز کهن ترین نمونه پیوند موسیقی و ادبیات در فرهنگ ایرانی هستند و بازتاب دهنده باورها، آرزوها و دغدغه های مادران در طول سده ها می باشند. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل مولفه های موسیقایی در اشعار کودک و نوجوان و بررسی لالایی های عامیانه ایران، با تمرکز بر آثار دو شاعر برجسته معاصر، افسانه شعبان نژاد و اسدالله شعبانی، انجام شده است. پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و مقالات علمی معتبر صورت گرفته است. چارچوب نظری تحقیق بر اساس نظریه موسیقی شعر شفیعی کدکنی (۱۳۸۹) و نظریه های رشد شناختی پیاژه و ویگوتسکی تدوین شده است. بررسی ها نشان می دهد که مولفه های موسیقی ساز درونی (تکرار، واج آرایی و جناس) و کناری (قافیه و ردیف) پربسامدترین شگردهای موسیقایی در اشعار کودکانه هستند. لالایی های عامیانه ایرانی دارای ساختار دوگانه آهنگ و شعر بوده و مضامین آن ها در شش دسته اصلی شامل تشبیهات زیباشناسانه، آرزوهای مادرانه، بیان دردها، مسائل اقتصادی-اجتماعی، جایگاه زنان و باورهای دینی قابل طبقه بندی است. تحلیل آثار دو شاعر مورد مطالعه نشان می دهد که شعبان نژاد با بهره گیری از عواطف مادرانه و لالایی سرایی مدرن، و شعبانی با تاکید بر پیوندهای آوایی و هویت ملی، توانسته اند ضمن تداوم سنت دیرینه لالایی، آن را با زبان و نیازهای کودک امروز پیوند زنند. موسیقی در ادبیات کودک و نوجوان نه یک عنصر تزئینی، بلکه ماهیتی ساختاری و کارکردی دارد که با جوهره رشد و تکامل کودک عجین شده است. شاعران معاصر با تلفیق خلاقانه سنت و مدرنیته، می توانند آثاری خلق کنند که هم از نظر ادبی ارزشمند و هم از نظر موسیقایی برای کودک جذاب و ماندگار باشد. یافته های این پژوهش برای شاعران، نویسندگان، مربیان و تولیدکنندگان محتوای کودک کاربرد عملی دارد.

کلیدواژه ها:

ادبیات کودک و نوجوان ، موسیقی درونی ، لالایی های عامیانه ، افسانه شعبان نژاد ، اسدالله شعبانی ، شعر کودک ، موسیقی کلام.