مدیریت مدرسه ابتدایی در بحران: طراحی الگوی تاب آوری و مدیریت بحران برای مدارس ابتدایی ایران

بحران های طبیعی و انسانی در دهه های اخیر، نظام های آموزشی را با چالش های بی سابقه ای مواجه ساخته است. مدارس ابتدایی به دلیل حضور کودکان در سنین حساس رشد و آسیب پذیری بالا، نیازمند برنامه ریزی دقیق برای مدیریت بحران و افزایش تاب آوری هستند. هدف مقاله حاضر، طراحی الگوی تاب آوری و مدیریت بحران ویژه مدارس ابتدایی ایران است. این پژوهش با روش مروری‑تحلیلی و با مطالعه منابع معتبر داخلی و خارجی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که الگوی جامع مدیریت بحران در مدارس ابتدایی شامل چهار مرحله اصلی پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازتوانی است (ذوالفقارزاده و همکاران، ۱۳۹۸). تاب آوری مدرسه نیز دارای ابعاد چندگانه شامل تاب آوری ساختاری (زیرساخت های فیزیکی)، تاب آوری سازمانی (برنامه ها و ساختارها)، تاب آوری روانی‑اجتماعی (آمادگی روانی دانش آموزان و کارکنان) و تاب آوری آموزشی (تداوم یادگیری در بحران) است (محبی امین و همکاران، ۱۴۰۰). مدیر مدرسه ابتدایی با ایفای نقش های چندگانه به عنوان «رهبر بحران»، «برنامه ریز و هماهنگ کننده»، «تسهیل گر آموزش های ایمنی»، «پیونددهنده با نهادهای امدادی» و «بازتوانی بخش روانی و آموزشی» می تواند زمینه را برای افزایش تاب آوری مدرسه و مدیریت اثربخش بحران فراهم آورد. آموزش های پیشگیرانه، تدوین سناریوهای مختلف بحران، تشکیل تیم های واکنش سریع، برگزاری مانورهای منظم، ایجاد شبکه های ارتباطی اضطراری، و طراحی برنامه های تداوم یادگیری در شرایط بحران، از جمله راهبردهای عملی در این زمینه هستند. نتایج نشان می دهد که مدارسی که از آمادگی کافی برای مواجهه با بحران برخوردارند، نه تنها آسیب های انسانی و مالی کمتری متحمل می شوند، بلکه توانایی بیشتری برای تداوم فرآیند یاددهی‑یادگیری و بازگشت به وضعیت عادی دارند. در پایان، مقاله با تاکید بر الزامات اجرایی و متناسب سازی با بافت آموزش ابتدایی ایران، پیشنهادهایی برای سیاست گذاران، مدیران و پژوهشگران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران ، تاب آوری مدرسه ، مدارس ابتدایی ، آمادگی در برابر بلایا ، تداوم یادگیری