تحول آموزش و پرورش در عصر هوش مصنوعی؛ فرصت ها، تهدیدها و الزامات

عصر حاضر با ظهور و گسترش سریع هوش مصنوعی (AI) به عنوان یک نیروی تحول آفرین، پارادایم های بنیادین بسیاری از حوزه ها، از جمله آموزش و پرورش را به چالش کشیده است. این مقاله علمی-پژوهشی با هدف بررسی جامع ابعاد مختلف این تحول، فرصت ها، تهدیدها و الزامات پیش رو در نظام آموزشی ایران را تحلیل می کند. هوش مصنوعی با قابلیت هایی نظیر تحلیل داده های کلان آموزشی، تولید محتوای هوشمند، و ایجاد سامانه های یادگیری تطبیقی، پتانسیل بالایی برای ارتقاء کیفیت، دسترسی و کارایی فرآیندهای یاددهی-یادگیری دارد. از منظر فرصت ها، AI می تواند منجر به شخصی سازی بی سابقه تجارب آموزشی، تشخیص زودهنگام موانع یادگیری، و آزادسازی معلمان از وظایف تکراری مدیریتی شود. سیستم های هوشمند می توانند مسیرهای یادگیری منحصربه فردی را بر اساس سبک، سرعت و علایق هر دانش آموز طراحی کنند، که این امر شکاف عملکردی موجود در مدل های آموزشی یکسان گرا را کاهش می دهد.با این حال، این تحول بدون چالش نیست. تهدیدهای اصلی شامل مسئله عدالت دیجیتال و تشدید نابرابری های آموزشی در صورت عدم دسترسی عادلانه به فناوری های نوین، نگرانی های عمیق اخلاقی پیرامون حریم خصوصی داده های دانش آموزان، و خطر کاهش مهارت های تفکر انتقادی و خلاقیت در صورت وابستگی بیش از حد به ابزارهای خودکار هوش مصنوعی است. علاوه بر این، تغییر پارادایم نقش معلم از منتقل کننده دانش به تسهیل گر، مربی و طراح تجارب یادگیری پیچیده، نیازمند بازتعریف اساسی صلاحیت های حرفه ای معلمان است. مقاله حاضر با تاکید بر اهمیت انطباق نظام آموزشی، پنج محور کلیدی را مورد کنکاش قرار می دهد: تاثیر AI بر فرآیندها، تغییر نقش محوری معلم، امکان شخصی سازی، شناسایی مخاطرات، و تدوین الزامات سیاستی و تربیتی. نتیجه گیری نشان می دهد که تحقق پتانسیل مثبت هوش مصنوعی در آموزش، منوط به اتخاذ رویکردی متعادل، اخلاق مدار و انسان محور است که در آن فناوری به عنوان یک ابزار توانمندساز و نه جایگزین کامل برای تعاملات انسانی و رشد شناختی عمل کند. تدوین استراتژی های ملی جامع، سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت ها و توسعه شایستگی های دیجیتال معلمان، گام های اساسی برای ورود موفقیت آمیز به این عصر نوین آموزشی هستند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، یادگیری تطبیقی ، تحول آموزشی ، نقش معلم ، سیاست گذاری آموزشی ، اخلاق هوش مصنوعی