دلایل موافقت انگلستان با مشروطه در دوره قاجار

چکیدهدر تاریخ معاصر ایران جنبش مشروطه خواهی رویداد مهمی است که از سوی پژوهشگران بسیار از ابعاد مختلف مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است و همچنان قابلیت کنکاش و مطالعه را دارد. از نکات عمده ای که از دیرباز ابهاماتی را پیرامون مشروطه بوجود آورده نقش بازیگران خارجی در این جنبش بوده است، تا جایی که منتقدانی که با اساس تفکر مشروطه خواهی مخالفت داشتند یا دارند، و یا به نوعی وارثان فکری مخالفان جدی جنبش مشروطه اند، که در به بن بست رساندن این جنبش نقش عمده ای داشته اند، پیدایش و روند و محتوای جنبش را به بیگانگان نسبت داده اند. در صورتی که در یک بررسی مقایسه ای میان این جنبش با سایر جنبش ها از نظر مداخله گری و ایفای نقش عامل خارجی شباهت هایی قابل ذکر است که می تواند مبنایی باشد برای زدودن ابهامات و پاسخی برای اتهامات منتقدانی که با گذشت بیش از یک سده همچنان بیگانگان را «به ویژه انگلستان» ایجاد کننده و عامل اصلی جنبش مشروطیت ایران معرفی می کنند. مسئله پژوهشی در قالب این پرسش بررسی خواهد شد که: «بازیگران بین المللی چرا و با چه اهدافی در جنبش های اجتماعی ایران (جنبش تنباکو و جنبش مشروطیت) مداخله و ایفای نقش نموده اند؟» در پاسخ به پرسش پژوهشی فرضیه این است: مداخله و ایفای نقش بازیگران و قدرت های بزرگ (روسیه و انگلستان) در عرصه های مختلف سیاسی کشور ایران از جمله جنبش های اجتماعی در چارچوب «استراتژی کلان سیاست خارجی و منافع ملی آنها در منطقه و ایران» بوده و همسویی و همراهی آنها با بازیگران داخلی درواقع تابعی است از متغیر منافع ملی آنها. به عبارت دیگر اقتضای پیگیری منافع ملی آنها این بوده که گاه از حکومت ایران و گاه از نیروهای اجتماعی حمایت کنند. و کنار هم قرار گرفتن بازیگران داخلی و خارجی بیش از انکه بیانگر رابطه ی پایدار وابستگی و دست نشاندگی و ... باشد از «اتحاد طبیعی» و پیمان نانوشته ای که همسویی منافع آنها موجب آن می شده سرچشمه گرفته است.

کلیدواژه ها:

موافقت انگلستان ، مشروطه ، دوره قاجار ، جنبش های اجتماعی ، سیاست های خارجی ، اتحاد طبیعی .