تاثیر رهبری آموزشی معلمان بر شکل گیری محیط روانی شناختی حمایت گر از انگیزه درونی در مدارس

در دهه های اخیر، پژوهشگران حوزه تعلیم و تربیت دریافته اند که صرف تاکید بر انگیزش بیرونی مانند نمره، تشویق و تنبیه، نمی تواند زمینه ساز یادگیری عمیق و پایدار شود و آنچه که دانش آموزان را به تلاش مستمر و خلاقانه ترغیب می کند، عمدتا ریشه در انگیزه درونی دارد؛ انگیزه ای که از درون فرد سرچشمه گرفته و با احساس لذت، کنجکاوی و اشتیاق به یادگیری همراه است. ایجاد و تقویت این نوع انگیزه، نیازمند فضایی حمایتگر، امن و توانمندساز است که در آن نیازهای اساسی روان شناختی دانش آموزان شامل خودمختاری، شایستگی و ارتباط با دیگران ارضا شود. در این بستر، نقش معلمان و سبک رهبری آنان در کلاس درس به عنوان عاملی کلیدی مطرح می گردد. رهبری آموزشی معلم، مفهومی فراتر از مدیریت کلاس یا انتقال اطلاعات است و به توانایی معلم در ایجاد چشم انداز مشترک، الهام بخشی، حمایت عاطفی و توانمندسازی دانش آموزان برای مشارکت فعال در فرایند یادگیری اشاره دارد. اهمیت این رویکرد زمانی بیشتر درک می شود که بدانیم بسیاری از معلمان، علی رغم تسلط بر محتوای درسی، از مهارت های رهبری لازم برای ایجاد ارتباط موثر و فضای حمایتگر برخوردار نیستند و ناخواسته با رفتارهای کنترل گرانه، فضایی مملو از اضطراب، رقابت ناسالم و کاهش خودباوری در دانش آموزان ایجاد می کنند. چنین محیطی به تدریج انگیزه درونی را تضعیف کرده و دانش آموزان را به فراگیرانی منفعل، وابسته به تایید بیرونی و بی علاقه به یادگیری تبدیل می نماید. مشخص نیست که معلمان با چه مولفه های رهبری و از طریق چه مکانیسم هایی می توانند فضایی آکنده از اعتماد، احترام متقابل، حمایت از استقلال و فرصت برای ابراز وجود ایجاد کنند که به طور طبیعی انگیزه درونی را در دانش آموزان برانگیزد. ضرورت دارد تا با نگاهی عمیق، ابعاد مختلف رهبری آموزشی همچون الهام بخشی، حمایت عاطفی، تسهیل گری و مشارکت جویی و نقش هر یک از این ابعاد در شکل دهی به جو روانی حمایتگر مورد بررسی قرار گیرد. نتایج چنین پژوهشی می تواند راهگشای طراحی برنامه های توسعه حرفه ای معلمان باشد و به سیاست گذاران آموزشی کمک کند تا با تقویت مهارت های رهبری در معلمان، زمینه را برای تحولی عمیق در کیفیت یادگیری و شادکامی دانش آموزان فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

رهبری آموزشی معلم ، انگیزه درونی ، محیط روانی شناختی ، حمایت از خودمختاری ، جو یادگیری