گذار از سنجش سنتی به ارزشیابی کیفی-تکوینی: مروری بر سیستم های جایگزین ارزشیابی تحصیلی و چالش های پیاده سازی آن در نظام آموزشی

ارزشیابی تحصیلی به عنوان یکی از ارکان اساسی نظام های آموزشی، در چند دهه اخیر دستخوش تحولات مفهومی و روش شناختی عمیقی شده است. محدودیت های آزمون های سنتی (مداد-کاغذی) نظیر تاکید صرف بر حافظه محوری، ایجاد اضطراب فراگیر، ناتوانی در سنجش مهارت های سطح بالای تفکر و بی توجهی به فرآیند یادگیری، ضرورت روی آوردن به رویکردهای نوین ارزشیابی را آشکار ساخته است . این مقاله با روش مروری-تحلیلی به بررسی مهم ترین سیستم های ارزشیابی جایگزین شامل ارزشیابی مبتنی بر پورتفولیو (کارنما)، نقشه های مفهومی، پروژه های گروهی، ارزیابی عملکردی، خودارزیابی و همتاسنجی، و ارزشیابی الکترونیکی پرداخته و ضمن تبیین مبانی نظری و عملی هر یک، مزایا و چالش های آن ها را تحلیل می کند . یافته ها نشان می دهد که رویکردهای جایگزین با تاکید بر بازخورد توصیفی و سازنده، نه تنها به ارتقای تفکر انتقادی، خلاقیت و مهارت های حل مسئله در دانش آموزان کمک می کنند، بلکه فرآیند یادگیری را پویا، معنادار و شخصی سازی شده می سازند . با این حال، پیاده سازی این روش ها با چالش های جدی از جمله مقاومت نهادینه شده در برابر تغییر، کمبود آموزش های تخصصی برای معلمان، فشارهای موجود بر نمرات امتحانی، و نیاز به زیرساخت های فناوری و منابع کافی مواجه است . مقاله در پایان نتیجه می گیرد که آینده نظام های آموزشی پویا، نه در بازگشت به سنت های گذشته، بلکه در خلق الگوهای تلفیقی و هوشمندی است که ضمن حفظ اعتبار و قابلیت اطمینان نسبی، قلب بهبودبخش و انسان ساز ارزشیابی کیفی را در کانون توجه قرار دهند.

کلیدواژه ها:

ارزشیابی جایگزین ، آزمون های سنتی ، پورتفولیو ، ارزشیابی عملکردی ، نقشه مفهومی ، بازخورد توصیفی