نقش مدرسه و آموزش رسمی در شکل گیری خودپنداره و هویت یابی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مدرسه و آموزش رسمی به عنوان یکی از مهمترین نهادهای اجتماعی در شکل گیری خودپنداره و هویت یابی دانش آموزان، به روش مرور کتابخانه ای انجام شده است. خودپنداره و هویت، از مهمترین سازه های روان شناختی هستند که در دوران کودکی و نوجوانی شکل گرفته و تا پایان عمر تاثیر عمیقی بر سلامت روان، رفتار، روابط اجتماعی و موفقیت تحصیلی و شغلی فرد دارند. مدرسه به عنوان اولین نهاد رسمی اجتماعی که کودک پس از خانواده وارد آن می شود، نقش بی بدیلی در این فرآیند ایفا می کند. مرور منابع معتبر در حوزه روان شناسی تربیتی و جامعه شناسی آموزش نشان می دهد که تاثیر مدرسه بر خودپنداره و هویت یابی دانش آموزان از سه مسیر اصلی اعمال می شود: مسیر مرتبط با جو و فرهنگ مدرسه (فضای عاطفی حاکم، روابط معلم-شاگرد، تعامل با همسالان)، مسیر مرتبط با برنامه درسی و فعالیت های آموزشی (محتوای دروس، روش های تدریس، فرصت های موفقیت و شکست، فعالیت های فوق برنامه)، و مسیر مرتبط با ساختار و قوانین مدرسه (نظام ارزشیابی، قوانین انضباطی، فرصت های مشارکت و مسئولیت پذیری). یافته ها حاکی از آن است که مدارسی با جو مثبت و حمایتگر، روابط محترمانه معلمان با دانش آموزان، برنامه درسی غنی و منعطف، و فرصت های متنوع برای مشارکت و ابراز وجود، می توانند زمینه ساز شکل گیری خودپنداره مثبت و هویتی منسجم و سالم در دانش آموزان باشند. در مقابل، مدارس با جو خشک و مستبدانه، روش های تدریس یکنواخت، تاکید صرف بر نمره، و فقدان فرصت های مشارکت، می توانند به تضعیف خودپنداره و ایجاد بحران هویت در دانش آموزان منجر شوند.

کلیدواژه ها:

خودپنداره ، هویت یابی ، مدرسه ، آموزش رسمی ، دانش آموزان