نقش سرمایه فرهنگی و اقتصادی خانواده در انتخاب رشته تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش سرمایه فرهنگی و اقتصادی خانواده در انتخاب رشته تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه دوم انجام شده است. این مطالعه با استفاده از روش پیمایشی و بر روی نمونه ای به حجم ۴۰۵ نفر از دانش آموزان پایه های دهم و یازدهم استان شهرستان بروجن که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند، اجرا گردید. داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر چارچوب نظری پییر بوردیو جمع آوری و با بهره گیری از آزمون های تحلیل واریانس، همبستگی و رگرسیون چندگانه تحلیل شد. یافته ها نشان داد که بین سرمایه فرهنگی و اقتصادی خانواده با انتخاب رشته تحصیلی دانش آموزان رابطه معناداری وجود دارد. دانش آموزان دارای سرمایه فرهنگی بالاتر، به طور معناداری بیشتر به رشته های نظری به ویژه علوم تجربی و ریاضی-فیزیک گرایش نشان دادند، در حالی که دانش آموزان با سرمایه فرهنگی پایین تر، عمدتا در رشته های فنی و حرفه ای و کاردانش متمرکز بودند. سرمایه اقتصادی نیز با انتخاب رشته علوم تجربی و برخی رشته های فنی و حرفه ای رابطه مستقیم داشت. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که سرمایه فرهنگی با ضریب بتای ۴۲/۰ قوی ترین پیش بینی کننده انتخاب رشته است و پس از آن سرمایه اقتصادی با ضریب بتای ۲۸/۰ قرار دارد. این یافته ها موید نظریه بازتولید فرهنگی بوردیو در نظام آموزشی ایران است و نشان می دهد که انتخاب رشته تحصیلی صرفا مبتنی بر استعداد فردی نیست، بلکه عمیقا تحت تاثیر سرمایه های موروثی خانواده قرار دارد. بر اساس یافته ها، تقویت مشاوره تحصیلی در مناطق محروم، طراحی برنامه های آموزش خانواده و ایجاد بورس های تحصیلی هدفمند برای کاهش شکاف های ناشی از نابرابری سرمایه ها پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

سرمایه فرهنگی ، سرمایه اقتصادی ، انتخاب رشته تحصیلی ، دانش آموزان ، دوره متوسطه دوم ، نظریه بازتولید فرهنگی ، پییر بوردیو