اثربخشی آموزش مهارت های زندگی با تاکید بر عناصر فرهنگ بومی بر بهبود روابط اجتماعی و کاهش رفتارهای پرخطر دانش آموزان دوره متوسطه

چالش های زندگی روزمره آماده می کنند (WHO, ۱۹۹۷). این مهارت ها، از طریق فرآیندهای آموزشی و تجربه اندوزی در خانه، مدرسه و اجتماع کسب می شوند و کارکرد اصلی آنها، تقویت سلامت روان، ارتقای تاب آوری، کاهش آسیب های اجتماعی و تسهیل رشد شخصیتی نوجوانان است (شریفی دوست و همکاران، ۱۴۰۱؛ Greenberg et al., ۲۰۱۷).در ادبیات غربی، ساختار مهارت های زندگی شامل مهارت هایی مانند تصمیم گیری، حل مسئله، تفکر خلاق، تفکر نقاد، ارتباط موثر،روابط بین فردی، خودآگاهی، همدلی، مدیریت هیجان و استرس و مهارت جرات ورزی است (WHO, ۱۹۹۷؛ Bandura, ۱۹۸۶). اما در فرهنگ ایران و بخصوص جنوب کشور، مهارت های زندگی باید بازتعریف و بومی سازی شوند تا متناسب با ارزش های اجتماعی مکانی، هنجارهای دینی، و روابط خانوادگی و قومی باشند (گلرخ، ۱۴۰۲؛ خنجی و شفیعی، ۱۴۰۳).تحقیقات بومی نشان می دهد که در هرمزگان، عناصر فرهنگی نظیر احترام به بزرگ ترها، همکاری جمعی، و تعلق به خانواده و ایل، نقش اول را در تعریف مهارت های زندگی ایفا می کنند (رزمی و همکاران، ۱۴۰۰). مشاهده های میدانی از معلمان مدرسه بعثت بندرعباس حاکی است که نوجوانان موفق معمولا دارای مهارت های زندگی آموخته شده غیررسمی از خانه، مانند مدارا، مشارکت و احترام هستند (گزارش معلم علوم اجتماعی، ۱۴۰۲).این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی آموزش مهارت های زندگی با تاکید بر عناصر فرهنگ بومی جنوب ایران بر بهبود روابط اجتماعی و کاهش رفتارهای پرخطر دانش آموزان دوره متوسطه انجام شد. با توجه به تغییرات فرهنگی و اجتماعی شتابان، روابط میان فردی در میان نوجوانان هرمزگان دچار چالش هایی مثل رقابت ناسالم، نادرست بودن الگوهای ارتباطی و گسترش برخی رفتارهای پرخطر شده است. پژوهش حاضر با روش شبه آزمایشی و با مشارکت ۷۲ دانش آموز (پایه هشتم و نهم) مدارس دولتی بندرعباس و قشم صورت گرفت. مهارت های زندگی برگرفته از سنن محلی (داستان گویی های قشم، آیین های جنوب، بازی های بومی-محلی و آموزش ارزش همدلی و کنترل خشم بر پایه تجربه زیسته) طی ۱۰ جلسه به گروه آزمایش آموزش داده شد. گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. ابزار سنجش شامل پرسش نامه روابط اجتماعی و چک لیست رفتارهای پرخطر بود. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد دانش آموزان گروه آزمایش پس از مداخله کاهش قابل توجه رفتارهای پرخطر (نزاع، مصرف مواد، غیبت مکرر) و افزایش امتیاز مهارت معاشرت و ارتباط موثر را داشته اند. مصاحبه های کیفی با والدین و آموزگاران نشان داد فرهنگ بومی، با تامین حس هویت، زمینه ساز تعامل مثبت تر نوجوانان شده است. بر اساس یافته ها، اهمیت ادغام فرهنگ بومی در برنامه های مهارت زندگی مدارس جنوب کشور بیش از پیش آشکار گردید.

کلیدواژه ها:

یادگیری ، مهارت های زندگی ، فرهنگ بومی ، روابط اجتماعی ، رفتارهای پرخطر