نقش مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی در کاهش اضطراب امتحان و بهبود عملکرد تحصیلی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی در کاهش اضطراب امتحان و بهبود عملکرد تحصیلی دانش آموزان انجام شده است. اضطراب امتحان به عنوان یکی از شایع ترین مشکلات دوران تحصیل، تاثیر منفی بر سلامت روان، خودپنداره تحصیلی و عملکرد دانش آموزان دارد. ذهن آگاهی با تاکید بر توجه هدفمند، پذیرش بدون قضاوت و آگاهی از لحظه حال، به عنوان یک مداخله موثر در کاهش اضطراب و بهبود عملکرد شناختی معرفی شده است. مقاله حاضر با بهره گیری از نظریه ذهن آگاهی کابات-زین (۱۹۹۰)، نظریه شناختی اضطراب امتحان و نظریه خودتعیین گری دسی و رایان (۲۰۰۰)، به تحلیل چگونگی تاثیرگذاری مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی بر اضطراب امتحان و عملکرد تحصیلی دانش آموزان می پردازد. یافته های پژوهشی نشان می دهد که آموزش ذهن آگاهی تاثیر معناداری بر کاهش سطح اضطراب امتحان داشته و بهبود قابل توجهی در عملکرد تحصیلی و سلامت روان دانش آموزان ایجاد می کند . این مداخلات با افزایش تمرکز حواس، کاهش نشخوار فکری و بهبود تنظیم هیجانی، به دانش آموزان کمک می کنند تا با فشارهای ناشی از امتحانات به شیوه ای سازگارانه تر مواجه شوند . نتایج پژوهش ها حاکی از آن است که ذهن آگاهی به طور مستقیم و معنادار با پیشرفت تحصیلی و سازگاری تحصیلی رابطه دارد و خودپنداره تحصیلی نقش واسطه ای در این رابطه ایفا می کند . همچنین برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی توانسته است تاثیر مثبتی در کاهش اضطراب امتحان و کاهش علائم روان تنی در دانش آموزان داشته باشد . چارچوب مفهومی تلفیقی ارائه شده در این مقاله، تعامل پویای مداخلات ذهن آگاهی را با ابعاد شناختی، هیجانی و فیزیولوژیکی اضطراب امتحان و نیز مکانیسم های واسطه ای خودپنداره تحصیلی، کنترل توجه و خودتنظیمی در بهبود عملکرد تحصیلی تبیین می کند. نتایج این مطالعه می تواند برای مشاوران مدارس، روانشناسان تربیتی، معلمان و مدیران آموزشی در جهت طراحی مداخلات هدفمند برای کاهش اضطراب امتحان و ارتقای عملکرد تحصیلی دانش آموزان کاربرد داشته باشد.واژگان کلیدی: مداخلات ذهن آگاهی، اضطراب امتحان، عملکرد تحصیلی، خودپنداره تحصیلی، تنظیم هیجانی، دانش آموزان