تحلیل و ارزیابی علمی-آموزشی و بررسی ارتباط طولی و عرضی محتوای کتاب علوم تجربی پایه پنجم ابتدایی چاپ ۱۴۰۴

هدف این پژوهش تحلیل و ارزیابی علمی–آموزشی کتاب علوم تجربی پایه پنجم ابتدایی چاپ ۱۴۰۴ و بررسی میزان درگیری یادگیرنده در محتوای کتاب با توجه به چهار مولفه مراحل تحلیل محتوای ویلیام رومی و ارتباط طولی و عرضی مفاهیم علمی بود. روش پژوهش، تحلیل محتوای کمی–کیفی بود. پژوهشگر چهار مولفه شامل متن، شکل ها و نمودارها، فعالیت های پیشنهادی و پرسش های متن کتاب را با استفاده از شاخص درگیری یادگیرنده بررسی کرد و هر بخش را نسبت به توانایی دانش آموزان در تفکر، مشاهده، تحلیل گری، دقت، پویایی و پژوهندگی ارزیابی نمود. شاخص درگیری یادگیرنده با مقیاس ۰ تا ۱.۵ محاسبه شد تا میزان فعال بودن محتوای کتاب مشخص گردد. یافته ها نشان داد محتوای متن کتاب با شاخص درگیری ۰.۲۹ در محدوده مطلوب ۰.۴ تا ۱.۵ قرار نگرفت و بیانگر آن بود که فراگیران از طریق متن به تنهایی توانایی های تفکر انتقادی، دقت، پویایی و پژوهندگی را کسب نمی کنند. شکل ها و نمودارها با شاخص ۰.۸۲۸ بیش از حداقل معیار بوده و موجب افزایش توانایی تفکر دانش آموزان می شوند. فعالیت های پیشنهادی با شاخص ۱ در محدوده زیر ۱.۵، فراگیران را به شکل مناسب درگیر می کند و توانایی تفکر و مشارکت فعال را تقویت می نماید بدون آنکه انتظار داشته باشد دانش آموز بدون دریافت اطلاعات کافی یا توجه به شرایط خود، به تحلیل بپردازد. پرسش های متن کتاب با شاخص ۰.۵۷ در محدوده معیار قرار دارند و توانایی های تفکر، مشاهده، تحلیل گری و حل مسئله را در فراگیران افزایش می دهند. بر اساس تحلیل، اگر کل محتوای کتاب را ۱۰۰٪ در نظر بگیریم، حدود ۷۵٪ محتوای کتاب شامل شکل ها، فعالیت ها و پرسش ها فعال و موثر بوده و ۲۵٪ محتوای کتاب شامل متن کتاب نیازمند بازبینی و تقویت است. این یافته ها نشان می دهد استفاده ترکیبی از متن، شکل و فعالیت های پیشنهادی می تواند توانایی های تفکر و پژوهندگی دانش آموزان را تقویت کند و برای ارتقای کیفیت یادگیری علوم ابتدایی ضروری است.

کلیدواژه ها:

کتاب علوم ، پایه پنجم ، تحلیل محتوا ، ویلیام رومی ، فعالیت های آموزشی ، تفکر و پژوهندگی ، ارتباط طولی و عرضی مفاهیم