آموزش ضمن خدمت موثر: علل شکست الگوهای رایج و ارائه الگوی جایگزین مبتنی بر نیازسنجی، مشارکت و استمرار

هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی علل ناکارآمدی بسیاری از دوره های آموزشی ضمن خدمت معلمان و ارائه الگویی اثربخش مبتنی بر شواهد انجام شده است.روش: این پژوهش با روش مرور نظاممند روایتی و تحلیل کیفی شواهد موجود در بازه زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ و نیز منابع کلیدی بین المللی انجام شده است. معیار ورود، مطالعات کیفی، کمی و ترکیبی مرتبط با ارزیابی آموزش ضمن خدمت معلمان در ایران بود.یافته ها: یافته ها نشان دهنده هفت دلیل اصلی ناکارآمدی دوره های ضمن خدمت است: ۱) نیازسنجی تحمیلی و غیردقیق، ۲) طراحی مبتنی بر سخنرانی و انفعال فراگیران، ۳) بیتوجهی به تنوع مخاطبان، ۴) عدم پیوند آموزش با عمل در کلاس درس، ۵) فرآیند غلط ارزشیابی، ۶) ناکارآمدی مربیان، و ۷) فقدان پشتیبانی و پیگیری پس از دوره. در مقابل، الگوهای موفق بر پنج رکن استوارند: نیازسنجی مشارکتی و دقیق، طراحی مبتنی بر کارگاه عملی و مشارکتی، حمایت و مربیگری بلندمدت، ارزشیابی فرآیندی و مبتنی بر عملکرد، و ایجاد انگیزه درونی.نتیجه گیری: ۴اثربخشی آموزش ضمن خدمت در گروی گذار از الگوی متمرکز و فرآیندمحور به الگوی غیرمتمرکز، معلم محور و نتیجه محور است. موفقیت مستلزم نگرشی جدید به معلم به عنوان «یادگیرنده حرفه ای فعال» و تبدیل دوره ها به فرآیندی مستمر و حمایت شده است.