تاثیر شیوه های موثر تشویق و بازخورد مثبت بر شکل گیری و ارتقای خودپنداره دانش آموزان ابتدایی: یک مطالعه مرور نظاممند

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل نظام مند شواهد علمی موجود در خصوص تاثیر شیوه های موثر تشویق و بازخورد مثبت بر شکل گیری و ارتقای خودپنداره (خودپنداره تحصیلی، اجتماعی و کلی) در دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شد.روش:این پژوهش با روش مرور نظاممند (Systematic Review) انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه مطالعات مرتبط منتشرشده در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ شمسی و ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ میلادی بودند. جستجوی نظام مند در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و خارجی با کلیدواژه های مرتبط انجام و پس از غربالگری بر اساس معیارهای ورود و خروج، تعداد ۴۰ مطالعه (۲۵ مطالعه داخلی و ۱۵ مطالعه خارجی) برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. داده ها با استفاده از روش سنتز کیفی و تحلیل محتوای موضوعی تحلیل شدند.یافته ها:یافته ها در دو بخش اصلی دسته بندی شدند: ۱) ویژگی های تشویق و بازخورد مثبت موثر که شامل اختصاصی، توصیفی، فرآیندمحور، صادقانه، متناسب با تلاش و مبتنی بر پیشرفت فردی بود؛ و ۲) پیامدهای آن بر ابعاد خودپنداره. نتایج نشان داد کاربرد این شیوه ها به طور معناداری با ارتقای خودپنداره تحصیلی (افزایش باور به شایستگی، انگیزش درونی و تاب آوری در برابر شکست)، خودپنداره اجتماعی (تقویت احساس پذیرش و مهارت ارتباطی) و خودپنداره کلی (افزایش عزت نفس و خودارزشمندی) مرتبط است. در مقابل، تشویق های کلی، غیرواقعی و نتیجه محور، اثرات منفی یا خنثی داشتند.نتیجه گیری:کیفیت تشویق و بازخورد بسیار مهم تر از کمیت آن است. نظام های آموزشی و معلمان دوره ابتدایی باید از بازخوردهای کلیشه ای و هوش محور به سمت بازخوردهای توصیفی، تلاش محور و فرآیندگرا حرکت کنند. این تحول، نیازمند آموزش معلمان و تغییر نگرش در فرهنگ کلاسی است و می تواند سنگ بنای خودپنداره مثبت و رشد سالم روان شناختی دانش آموزان را پی ریزی کند.