پرسپکتیو در مینیاتور ایرانی: تحلیل تطبیقی آثار محمود فرشچیان بر اساس نظریه آیکونوگرافی پانوفسکی

این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی نقش و کارکرد پرسپکتیو در مینیاتور ایرانی، با تمرکز بر دو اثر شاخص محمود فرشچیان (عصر عاشورا و نغمه سحرانگیز)، بر اساس چارچوب نظری آیکونوگرافی و آیکونولوژی اروین پانوفسکی انجام شده است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای بصری بوده و در سه سطح پیشاآیکونوگرافیک، آیکونوگرافیک و آیکونولوژیک، همراه با مقایسه این آثار با نمونه های برجسته مکاتب سنتی هرات و شیراز، به بررسی مولفه های صوری و معنایی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که آثار فرشچیان ضمن حفظ بنیان های روایی و نمادین سنتی، از تکنیک های بصری غربی مانند پرسپکتیو ترکیبی، تغییر مقیاس، نورپردازی و سایه روشن بهره برده و عمق و پویایی بیشتری به ترکیب بندی ها بخشیده اند. این رویکرد، به خلق «زبان بصری دوگانه» انجامیده که هم اصالت معنایی مینیاتور ایرانی را پاس می دارد و هم جذابیت بین المللی آن را افزایش می دهد. با این حال، تحلیل SWOT نشان داد که گرایش افراطی به عناصر غیرایرانی می تواند هویت بصری بومی را تهدید کند، در حالی که استفاده آگاهانه از این عناصر فرصت هایی برای نوآوری و ارتباط گسترده تر با مخاطبان جهانی فراهم می آورد. نتیجه گیری کلی بر ضرورت ایجاد تعادل میان حفظ سنت و پذیرش نوآوری تاکید دارد تا مینیاتور ایرانی در مسیر تحول خود، هم اصالت تاریخی را صیانت کند و هم ظرفیت های معاصر را به خدمت گیرد.کلیدواژه ها: مینیاتور ایرانی، محمود فرشچیان، پرسپکتیو، آیکونوگرافی، هنر اسلامی