هوش مصنوعی و آینده علوم اسلامی :الگویی برای مدرسه، حوزه و دانشگاه

هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های تحول آفرین قرن بیست ویکم، نقش فزاینده ای در حوزه های علمی و فرهنگی ایفا می کند. علوم اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست و با ورود ابزارهای نوین همچون مدل های زبانی بزرگ (LLMs) و چت بات های تخصصی، افق های جدیدی در آموزش، پژوهش و تبلیغ دینی گشوده شده است. این مقاله با رویکرد تحلیلی _ تطبیقی به بررسی تاثیرات هوش مصنوعی بر آینده علوم اسلامی در سه نهاد اصلی مدرسه، حوزه علمیه و دانشگاه می پردازد. در ابتدا مبانی نظری بهره گیری از فناوری های نوین در مطالعات اسلامی تبیین می شود. سپس کارکردهای آموزشی و پژوهشی هوش مصنوعی، شامل طراحی سامانه های پرسش و پاسخ دینی، پشتیبانی از پژوهش های میان رشته ای و تقویت فرآیند یادگیری، مورد بررسی قرار می گیرد. همچنین چالش های اخلاقی، فرهنگی و معرفتی ناشی از به کارگیری هوش مصنوعی در حوزه دین، از جمله مسئله صحت پاسخ ها، سوگیری داده ها و لزوم نظارت انسانی، تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد که با وجود تهدیدهای احتمالی، استفاده هوشمندانه و بومی سازی شده از هوش مصنوعی می تواند زمینه ساز ارتقای آموزش اسلامی، گسترش دسترسی به منابع و تقویت تعامل میان سنت و فناوری باشد. در پایان، الگویی برای همگرایی مدرسه، حوزه و دانشگاه در بهره گیری از هوش مصنوعی در علوم اسلامی پیشنهاد شده است.کلمات کلیدی: هوش مصنوعی؛ علوم اسلامی؛چت بات دینی؛آموزش و پژوهش؛اخلاق و فناوری