نظام ارزشیابی و تضمین کیفیت در آموزش و پرورش ایران: تحلیل شاخص های اثربخشی، روش های سنجش و ارائه ی چارچوبی یکپارچه

هدف اصلی این مطالعه ی موردی کیفی،واکاوی عمیق و نظام مند فرآیندهای ارزشیابی و تضمین کیفیت در نظام آموزش و پرورش ایران با تمرکز بر تدوین یک چارچوب بومی است. پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که شاخص های محوری اثربخشی و روش های سنجش بهینه برای تضمین کیفیت پایدار در آموزش و پرورش ایران کدام اند و چگونه می توان آن ها را در یک الگوی عملیاتی یکپارچه ساختاربندی کرد؟ این تحقیق با رویکرد مطالعه ی موردی چندگانه و با بهره گیری از استراتژی مثلث سازی (مصاحبه ی نیمه ساختاریافته با ۳۵ نفر از مدیران ارشد، کارشناسان برنامه ریزی، معلمان منتخب و صاحب نظران دانشگاهی، تحلیل محتوای اسناد بالادستی و سیاست های کلان آموزشی، و مشاهده ی غیرمشارکتی فرآیندهای ارزیابی در ۱۲ مدرسه ی منتخب از سه استان آ.غ، کردستان و آ.ش) انجام شده است. یافته ها حاکی از آن است که شاخص های اثربخشی در پنج بعد «یادگیری-محتوایی»، «فرآیند تدریس-یادگیری»، «برون داد و پیامد»، «عدالت و برابری» و «کارایی و بهره وری» دسته بندی می شوند. همچنین، کارآمدترین روش سنجش، اتخاذ رویکرد ترکیبی و مبتنی بر «سنجش تکوینی-ترکیبی» است که در آن روش های کمی کلان نگر با روش های کیفی خردنگر در یک چرخه ی مستمر پیوند می خورند. این مطالعه نتیجه می گیرد که تحقق تضمین کیفیت پایدار، مستلزم گذار از پارادایم کنونی «ارزشیابی کنترل محور و متمرکز» به پارادایم «ارزشیابی توسعه محور و مشارکتی» است. در این پارادایم جدید، داده های ارزشیابی نه به عنوان ابزاری برای تنبیه یا پاداش، بلکه به عنوان خوراکی حیاتی برای «یادگیری سازمانی»، «تصمیم گیری مبتنی بر شواهد» و «مسئولیت پذیری پاسخگو» در سطوح خرد، میانی و کلان نظام آموزشی عمل می کنند. یافته های این پژوهش می تواند مبنایی برای طراحی «سامانه ی ملی پایش کیفیت آموزش» و بازنگری در سازوکارهای نظارتی و حمایتی موجود باشد.