« بازنمایی زنان و اقلیت ها در کتاب های درسی مطالعات اجتماعی پایه های هفتم تا نهم: تحلیل محتوای کیفی و راهکارها»

هدف: این پژوهش با هدف تحلیل چگونگی بازنمایی زنان و اقلیت ها (شامل اقلیت های قومی، مذهبی و فرهنگی) در کتاب های درسی مطالعات اجتماعی پایه های هفتم، هشتم و نهم (چاپ ۱۴۰۴) انجام شد.روش: پژوهش حاضر از نوع کیفی و با روش تحلیل محتوای کیفی (راهبرد تفسیری) انجام شده است. جامعه آماری شامل کلیه محتوای سه کتاب درسی مذکور بود که به صورت هدفمند انتخاب شدند. واحد تحلیل، متن، تصاویر، فعالیت ها و پرسش ها بودند. داده ها با استفاده از کدگذاری باز و محوری و با بهره گیری از نرم افزار MAXQDA نسخه ۲۰۲۰ تحلیل شدند.یافته ها: یافته ها در دو مقوله اصلی سازماندهی شد: ۱) بازنمایی زنان، و ۲) بازنمایی اقلیت ها. در مورد زنان، یافته ها نشان دهنده «کمیت اندک و حضور کلیشه ای»، «حذف تاریخی»، «مشاغل جنسیت زده» و «فقدان عاملیت» بود. در مورد اقلیت ها، مقوله های «حذف و سکوت»، «بازنمایی فولکلوریک و تزئینی»، «غیاب افراد دارای معلولیت» و «یکسان سازی زبانی» استخراج شد.نتیجه گیری: کتاب های درسی مطالعات اجتماعی دوره اول متوسطه، به جای انعکاس تنوع جامعه ایرانی، به بازتولید ناخودآگاه کلیشه های جنسیتی و تقویت گفتمان مرکز-حاشیه می پردازند. این امر با اصول عدالت آموزشی و تربیت شهروند دموکرات در تناقض است.