تحلیل تعامل ویژگی های شخصیتی و پردازش شناختی در یادگیری دیجیتال نسل آلفا

(Abstract – حجیم، تحلیلی، آکادمیک و توسعه یافته)تحولات شتابان فناوری های دیجیتال در دهه های اخیر، نظام های یاددهی–یادگیری را با دگرگونی های عمیق شناختی، روان شناختی و تربیتی مواجه ساخته است. در این میان، ظهور نسل آلفا (متولدین تقریبا پس از سال ۲۰۱۰) به عنوان نخستین نسلی که از بدو تولد در معرض اکوسیستم های دیجیتال، هوش مصنوعی، رابط های تعاملی هوشمند و یادگیری مبتنی بر داده قرار داشته، ضرورت بازاندیشی بنیادین در نظریه ها و مدل های یادگیری را دوچندان کرده است. نسل آلفا نه تنها مصرف کننده فناوری، بلکه کنشگری فعال در محیط های یادگیری دیجیتال است که ویژگی های شخصیتی، الگوهای پردازش شناختی و تعامل او با فناوری، به صورت پیچیده و پویا در هم تنیده اند.هدف اصلی این مقاله، تحلیل عمیق تعامل میان ویژگی های شخصیتی و پردازش شناختی در یادگیری دیجیتال نسل آلفا با اتکا بر ادبیات نظری معاصر، شواهد پژوهشی، و چارچوب های بین رشته ای روان شناسی تربیتی، علوم شناختی و فناوری آموزشی است. برخلاف رویکردهای سنتی که شخصیت و شناخت را به صورت متغیرهایی مستقل در نظر می گیرند، این پژوهش بر این فرض بنیادین استوار است که یادگیری دیجیتال نسل آلفا محصول یک سامانه تعاملی چندسطحی است؛ سامانه ای که در آن ویژگی های شخصیتی (نظیر برون گرایی، وظیفه شناسی، گشودگی به تجربه، پایداری هیجانی و توافق پذیری) با سازوکارهای پردازش شناختی (مانند توجه، حافظه کاری، بار شناختی، خودتنظیمی و فراشناخت) در بستر فناوری های دیجیتال به صورت هم افزا یا بازدارنده عمل می کنند.در این مقاله، ابتدا نسل آلفا به عنوان یک پدیده روان شناختی–فرهنگی تحلیل می شود و تفاوت های بنیادین آن با نسل های پیشین (Y و Z) از منظر شناختی و شخصیتی تبیین می گردد. سپس، با تمرکز بر نظریه های معتبر شخصیت (به ویژه مدل پنج عاملی شخصیت) و نظریه های پردازش شناختی (نظیر نظریه بار شناختی، مدل های توجه انتخابی و چارچوب های خودتنظیمی)، الگوهای غالب یادگیری دیجیتال در میان این نسل مورد واکاوی قرار می گیرد. یکی از نوآوری های محوری مقاله، تحلیل نقش فناوری های هوشمند (یادگیری تطبیقی، الگوریتم های شخصی سازی، محیط های مبتنی بر هوش مصنوعی و بازی وارسازی شناختی) در میانجی گری تعامل شخصیت و شناخت است.یافته های تحلیلی مقاله نشان می دهد که یادگیری دیجیتال نسل آلفا نه تنها به میزان دسترسی به فناوری، بلکه به هم ترازی میان ویژگی های شخصیتی فرد، ظرفیت های شناختی و طراحی شناخت محور محیط های دیجیتال وابسته است. برای مثال، یادگیرندگانی با سطح بالای وظیفه شناسی و خودنظم دهی، در محیط های یادگیری تطبیقی عملکرد شناختی بالاتری از خود نشان می دهند، در حالی که افراد با برون گرایی بالا، در فضاهای تعاملی و اجتماعی دیجیتال، پردازش عمیق تری از محتوا را تجربه می کنند. از سوی دیگر، عدم توجه به تفاوت های شخصیتی می تواند منجر به افزایش بار شناختی، فرسودگی ذهنی و کاهش انگیزش یادگیری شود.در نهایت، مقاله با ارائه دلالت های نظری و کاربردی، بر ضرورت طراحی الگوهای یادگیری دیجیتال شخصیت محور و شناخت حساس برای نسل آلفا تاکید می کند؛ الگوهایی که بتوانند هم زمان به تفاوت های فردی، ظرفیت های شناختی و اقتضائات فرهنگی–آموزشی (به ویژه در بافت نظام آموزشی ایران) پاسخ دهند.