مدرسه و مسئولیت اجتماعی در تربیت شهروند آگاه

مسئله محوری این پژوهش، تبیین نقش محوری و راهبردی نهاد مدرسه در پرورش شهروندانی است که علاوه بر برخورداری از دانش و مهارت های فردی، دارای حس عمیق مسئولیت اجتماعی بوده و توانایی مشارکت فعال و آگاهانه در ساختار جامعه مدنی را داشته باشند. در عصر حاضر که چالش های پیچیده اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی، نیازمند پاسخگویی جمعی و مسئولانه است، کارکرد سنتی مدرسه صرفا به انتقال دانش محدود نمی شود؛ بلکه این نهاد باید به کانون اصلی جامعه پذیری اخلاقی و مدنی تبدیل گردد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-توصیفی، چارچوبی برای ادغام مسئولیت اجتماعی در تمامی ابعاد فرآیند تعلیم و تربیت ارائه می دهد. اهمیت موضوع از این منظر نشات می گیرد که ضعف در تربیت شهروندی مسئول، به فروپاشی تدریجی انسجام اجتماعی، کاهش سرمایه اجتماعی و ضعف نهادهای دموکراتیک منجر خواهد شد. در این مقاله، فرض اساسی بر این است که مدرسه، به عنوان تنها نهاد رسمی ساختاریافته ای که دسترسی فراگیر به نسل های آینده دارد، باید فراتر از کتب درسی، از طریق برنامه درسی پنهان، تعاملات روزمره، و پیوندهای فعال با محیط بیرون، مفاهیم عدالت، مشارکت، و تعهد اجتماعی را نهادینه سازد. رویکرد تحلیلی مقاله بر مقایسه میان الگوی سنتی مدرسه (متمرکز بر فردگرایی و موفقیت شخصی) و الگوی مطلوب (متمرکز بر شهروندی فعال و مسئولیت پذیری جمعی) استوار است. این بررسی نشان می دهد که شکاف عمیقی میان اهداف اعلام شده در اسناد بالادستی و اجرای عملی این اهداف در کلاس های درس وجود دارد. به طور خاص، نقش محوری معلمان به عنوان عاملان اصلی تغییر و مدیران به عنوان تسهیل گران فرهنگ سازمانی مسئولیت پذیر، مورد تاکید قرار می گیرد. همچنین، مشارکت دانش آموزان در پروژه های واقعی اجتماعی، نه به عنوان فعالیت های جانبی، بلکه به عنوان هسته اصلی یادگیری، عاملی تعیین کننده در درونی سازی مفاهیم شهروندی است. جمع بندی کلی مقاله بر این نکته تاکید دارد که تربیت شهروند آگاه و مسئول، یک فرآیند چندوجهی و سیستمی است که مستلزم بازنگری بنیادین در رویکردهای آموزشی، فرهنگی و مدیریتی مدرسه می باشد. مدرسه، در صورت ایفای نقش خود به عنوان یک نهاد فعال اجتماعی، می تواند پلی میان شکاف های موجود در جامعه ایجاد کرده و تضمین کننده پایداری دموکراسی و توسعه اخلاقی جامعه باشد. این رویکرد نیازمند تعهد نهادهای سیاست گذار، توانمندسازی حرفه ای معلمان و ایجاد فضای باز برای تجربه عملی شهروندی توسط دانش آموزان است تا نتایج صرفا نظری به تعهدات عملی و پایدار تبدیل شوند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت اجتماعی ، تربیت شهروندی ، مدرسه ، جامعه پذیری ، برنامه درسی پنهان ، مشارکت مدنی ، نظام آموزشی