تعامل انسان و ماشین در فرایند یادگیری دانش آموزان

عصر حاضر با تحول دیجیتال شتابان، پارادایم های سنتی آموزش و یادگیری را به چالش کشیده است. در این میان، ظهور و نفوذ روزافزون فناوری های هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی (AI)، مفهوم «تعامل انسان و ماشین» (Human-Computer Interaction یا HCI) را به یکی از محوری ترین مباحث حوزه تعلیم و تربیت تبدیل کرده است. این مقاله پژوهشی-تحلیلی با هدف بررسی عمیق ابعاد نظری، عملی، تربیتی و سیاستی تعامل موثر بین دانش آموزان، معلمان و سامانه های فناورانه در فرآیند یاددهی-یادگیری تهیه شده است. مسئله اصلی که مورد بررسی قرار می گیرد، نحوه ادغام سامانه های هوشمند در محیط های آموزشی (از جمله مدارس کشور ایران) به گونه ای است که به جای جایگزینی نقش اساسی انسان، تقویت کننده یادگیری شخصی سازی شده، مشارکتی و خلاقانه باشد.ضرورت این پژوهش از دو منظر قابل تبیین است: اولا، نیاز مبرم نظام های آموزشی به روش هایی برای پاسخگویی به تنوع نیازهای یادگیری دانش آموزان در کلاس های چندپایه یا کلاس های بزرگ؛ ثانیا، شکاف موجود بین ظرفیت های تئوریک HCI و پیاده سازی عملی آن در زیرساخت های آموزشی موجود در ایران. روش تحقیق اتخاذ شده، رویکرد تحلیلی-توصیفی مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات تخصصی در حوزه های علوم تربیتی، فناوری آموزشی و HCI است. این تحلیل، چارچوب هایی چون «همکاری انسان-ربات»، «طراحی تعاملی آموزشی» و «تئوری های شناختی یادگیری دیجیتال» را مورد ارزیابی قرار می دهد.نتایج تحلیل نشان می دهد که تعامل موفق، نیازمند طراحی سیستمی است که نه تنها از لحاظ فنی کارآمد باشد، بلکه با روان شناسی یادگیرنده و رویکردهای تربیتی معلم سازگار باشد. نقش معلم از مجری صرف به طراح تجربه یادگیری و تسهیل گر شناختی ارتقا می یابد. چالش های اصلی شامل نگرانی های اخلاقی (حفظ حریم خصوصی داده ها)، شکاف دیجیتالی معلمین و لزوم بازنگری در سرفصل های درسی برای توسعه سواد تعامل فناورانه هستند. در جمع بندی کلی، این مقاله بر این نکته تاکید دارد که ادغام موفق HCI در آموزش، مستلزم یک رویکرد سیاستی جامع است که هم زیرساخت های فناوری را فراهم کند و هم آموزش مستمر و توانمندسازی معلمان را در اولویت قرار دهد تا تعامل ماشین، مکمل فرآیندهای انسانی-تربیتی باقی بماند.

کلیدواژه ها:

تعامل انسان و ماشین ، هوش مصنوعی در آموزش ، یادگیری شخصی سازی شده ، طراحی تجربه کاربری آموزشی ، نقش معلم ، فناوری آموزشی ، سواد دیجیتال.