برنامه ریزی کاربری اراضی با استفاده از Gis نمونه موردی شهر خورزوق

برنامه ریزی کاربری اراضی به عنوان یکی از ارکان اصلی مدیریت شهری، نقشی اساسی در هدایت رشد و توسعه پایدار شهرها ایفا می کند. امروزه با گسترش شهرنشینی و افزایش فشار بر منابع طبیعی و فضاهای شهری، ضرورت استفاده از فناوری های نوین برای تحلیل و تصمیم گیری های فضایی بیش از پیش احساس می شود. در این راستا، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) به عنوان ابزاری قدرتمند برای جمع آوری، تحلیل، مدل سازی و نمایش داده های مکانی، توانسته است جایگاه ویژه ای در فرآیند برنامه ریزی شهری و منطقه ای به خود اختصاص دهد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و ارزیابی کاربری اراضی شهر خورزوق با استفاده از قابلیت های GIS انجام شده است تا ضمن شناسایی ناهماهنگی ها و کمبودهای موجود در توزیع کاربری ها، راهکارهایی کاربردی برای بهبود الگوی استفاده از زمین ارائه کند.روش پژوهش حاضر از نوع کاربردی – تحلیلی است و داده های مورد نیاز از طریق نقشه های پایه شهری، تصاویر ماهواره ای، داده های سازمان های محلی و برداشت های میدانی گردآوری شده است. در مرحله نخست، نقشه کاربری فعلی شهر در محیط ArcGIS تهیه و طبقه بندی شد و سپس با استفاده از مدل های تحلیلی مکانی، میزان سازگاری کاربری ها با یکدیگر و با معیارهای توسعه پایدار شهری ارزیابی گردید. تحلیل های مکانی نشان داد که در بخش هایی از شهر، به ویژه در نواحی پیرامونی، توزیع کاربری ها از تعادل فضایی لازم برخوردار نیست و برخی کاربری های مسکونی در مجاورت کاربری های ناسازگار مانند صنعتی یا انبارداری واقع شده اند. همچنین نتایج مدل سازی تناسب اراضی نشان داد که مناطق مرکزی شهر از تراکم کاربری بالا و کمبود فضاهای سبز و خدماتی رنج می برند؛ در حالی که بخش های حاشیه ای دارای زمین های بایر و قابلیت توسعه برنامه ریزی شده هستند.بر اساس یافته های تحقیق، استفاده از GIS در فرآیند تصمیم سازی شهری امکان تلفیق لایه های اطلاعاتی، سنجش سازگاری کاربری ها و شناسایی الگوهای بهینه توسعه را فراهم می کند. در نتیجه، این فناوری می تواند به عنوان بستری موثر برای پشتیبانی از تصمیم گیری های شهرداری و شوراهای برنامه ریزی شهری مورد استفاده قرار گیرد. همچنین نتایج مطالعه بیانگر آن است که اجرای برنامه ریزی کاربری اراضی با رویکرد GIS می تواند زمینه ساز افزایش کارایی فضاهای شهری، ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، کاهش تعارضات فضایی و بهبود عدالت محیطی در شهرهایی نظیر خورزوق یا نایین باشد. در پایان پیشنهاد می شود با به روزرسانی مداوم داده های مکانی، به کارگیری مدل های تصمیم گیری چندمعیاره و آموزش نیروهای متخصص در حوزه GIS، از ظرفیت این ابزار در تحقق توسعه پایدار شهری و بازآفرینی بافت های ناکارآمد شهری بهره برداری شود.