پیشه هاومشاغل درامثال وحکم دهخدا

امثال و حکم فارسی از مهم ترین متون فرهنگ عامه اند که لایه های عمیق ذهنیت تاریخی، ساختار اجتماعی و نظام ارزشی ایرانیان را بازتاب می دهند. مجموعه عظیم «امثال و حکم» گردآوری شده توسط علی اکبر دهخدا یکی از جامع ترین منابع مطالعه این میراث فرهنگی است. پژوهش حاضر با رویکرد جامعه شناسی ادبیات و با بهره گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و تحلیل گفتمان انتقادی، به بررسی بازنمایی پیشه ها و مشاغل در این مجموعه می پردازد.هدف اصلی تحقیق، کشف نسبت میان بازنمایی مشاغل در مثل ها و ساختار اجتماعی ایران پیشامدرن است. نتایج نشان می دهد که مثل ها نه تنها انعکاس دهنده نظام اقتصادی مبتنی بر کشاورزی و بازار هستند، بلکه حامل داوری های ارزشی، تثبیت کننده منزلت های طبقاتی، و گاه ابزار نقد قدرت سیاسی اند. در این بازنمایی ها، کار تولیدی تقدیس می شود، تجارت با نگاهی دوگانه همراه است، مشاغل حکومتی موضوع طنز انتقادی اند، و برخی پیشه های حاشیه ای با کلیشه های منفی تثبیت می شوند.این پژوهش نشان می دهد که امثال و حکم را می توان به مثابه آرشیوی گفتمانی دانست که از خلال آن، ساختار قدرت، اخلاق کار، ذهنیت اقتصادی و نظام منزلتی جامعه سنتی ایران قابل بازسازی است.