طراحی مدل یکپارچه آموزش تاب آوری تحصیلی از دوره ابتدایی تا متوسطه با تاکید بر پیشگیری از افت انگیزش

تحولات شتابان اجتماعی، فرهنگی و فناورانه دهه های اخیر، نظام های آموزشی را با چالش های پیچیده ای مواجه ساخته است که از جمله مهم ترین آن ها می توان به کاهش انگیزش تحصیلی، افزایش اضطراب عملکرد، فرسودگی تحصیلی و ترک تحصیل پنهان اشاره کرد. یکی از رویکردهای نوین برای مواجهه با این چالش ها، تمرکز بر پرورش تاب آوری تحصیلی به عنوان یک ظرفیت روان شناختی تربیتی در دانش آموزان است. تاب آوری تحصیلی به توانایی دانش آموز برای سازگاری مثبت با فشارهای آموزشی، شکست های تحصیلی و موقعیت های تنش زا اطلاق می شود و می تواند به عنوان سپری پیشگیرانه در برابر افت انگیزش عمل کند. پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل یکپارچه آموزش تاب آوری تحصیلی از دوره ابتدایی تا متوسطه و تبیین نقش آن در پیشگیری از افت انگیزش انجام شد.این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روش، آمیخته اکتشافی (کیفی–کمی) است. در مرحله کیفی، با استفاده از روش تحلیل مضمون و انجام مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از معلمان ابتدایی و متوسطه، مشاوران مدرسه و متخصصان روان شناسی تربیتی، مولفه های کلیدی تاب آوری تحصیلی استخراج شد. نمونه گیری به صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در مرحله کمی، مدل پیشنهادی در قالب پرسشنامه محقق ساخته در میان ۳۱۲ دانش آموز پایه های چهارم تا دهم اجرا و با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی و مدل یابی معادلات ساختاری مورد آزمون قرار گرفت.یافته های مرحله کیفی نشان داد تاب آوری تحصیلی دارای پنج بعد اصلی شامل خودتنظیمی هیجانی، خودکارآمدی تحصیلی، مهارت حل مسئله، حمایت ادراک شده و جهت گیری هدف است. نتایج بخش کمی نیز برازش مطلوب مدل پیشنهادی را تایید کرد و نشان داد آموزش نظام مند این مولفه ها می تواند به طور معناداری از افت انگیزش تحصیلی پیشگیری کند.بر اساس یافته ها، مدل یکپارچه پیشنهادی با تاکید بر پیوستگی تربیتی میان دوره ابتدایی و متوسطه، می تواند به عنوان چارچوبی کاربردی برای برنامه ریزی درسی، آموزش معلمان و مداخلات مدرسه محور مورد استفاده قرار گیرد.واژگان کلیدی: تاب آوری تحصیلی انگیزش تحصیلی افت انگیزش مدل آموزشی دوره ابتدایی دوره متوسطه پیشگیری تربیتی خودتنظیمی یادگیری