تحلیل تطبیقی جریان های فکری استراتژیک درباره سیاست ترکیه در قبال ناتو/محمدهادی مدنی

سیاست ترکیه در قبال ناتو طی دهه های اخیر، به یکی از پیچیده ترین عرصه های منازعه نظری و کنش راهبردی بدل شده است؛ عرصه ای که در آن، دو رویکرد فکری رقیب، در پی جهت دهی به آینده سیاست خارجی این کشور برآمده اند. در این بستر، پژوهش حاضر به این پرسش می پردازد که جریان های فکری استراتژیک موثر بر سیاست ترکیه در قبال ناتو کدام اند و چه مدعاهای بنیادینی را پیش می کشند. براساس فرضیه پژوهش، دو جریان اوراسیاگرایی و ناتوگرایی، محور اصلی این منازعه فکری را تشکیل می دهند: نخستین جریان، خروج از ناتو را ضرورتی راهبردی تلقی می کند؛ در حالی که جریان دوم، ماندن در ناتو و حفظ معماری سیاست خارجی چندوجهی، متعادل و واقع گرایانه را بهترین شیوه تامین منافع ملی ترکیه می داند. از این منظر، تبیین و سنجش عقلانیت هریک از این رویکردها، مستلزم مقایسه ای نظام مند میان آن هاست. براین‎اساس، تحلیل تطبیقی این دو جریان فکری و ارزیابی ادعاهای آن ها در چارچوب نظریه انتخاب عقلانی، هدف اصلی محسوب می‎شود. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و در چارچوب نظری انتخاب عقلانی سامان یافته و از این رهگذر تلاش می کند تصویری منسجم تر از منطق تصمیم گیری بازیگرانی با موقعیت ژئوپلیتیکی بینابینی ارائه دهد؛ اهمیتی که در تبیین مسیر آتی سیاست خارجی ترکیه و درک آینده ناتو، به ویژه در محیط حساس خاورمیانه و دریای سیاه، دوچندان می شود. یافته اصلی نشان می دهد که با وجود غلبه گفتمان های ایدئولوژیک و ضدغربی، رفتار واقعی ترکیه و ترجیح استراتژیک آن، نه از دل جهت گیری های هویتی، بلکه براساس «محاسبه عقلانی هزینه فایده» و منطق حاکم بر نظریه انتخاب عقلانی صورت بندی شده است.

کلیدواژه ها:

ترکیه ، ناتو ، اوراسیاگرایی ، ناتوگرایی ، سیاست خارجی ، انتخاب عقلانی ، منافع ملی