حدود مفهومی کذب و نسبت آن با مفاهیم مشابه با تاکید بر کاربرد در رسانه

یکی از پرکاربردترین احکام در حوزه رسانه، لزوم پرهیز از «کذب» است که در نصوص شرعی زیادی مورد توجه بوده و موضوع احکام تکلیفی قرار گرفته؛ اما وجود برخی از ابهامات در حدود مفهومی کذب منشا بروز مباحث و گاه اختلاف دیدگاه هایی در میان فقها شده است. ازاین رو تبیین دقیق مفهوم کذب و مقومات آن و نسبت کذب با برخی از مفاهیم شبیه یا مرتبط که گاهی در محاورات عرفی به آنها دروغ اطلاق می شود، در این مقاله پیگیری شده و با بررسی لغوی و اصطلاحی کذب و طرح هفت پرسش درباره مفهوم کذب مشخص می شود که اطلاق کذب در تمامی اموری که برای دلالت مشخص وضع شده اند - اعم از گفتار یا غیر آن- حقیقی است؛ اما اطلاق کذب در مورد انشاء یا آنچه که در غیر مقام تخاطب ابراز شده و قصد گوینده برای حکایت از آن ظاهر نباشد، استعمال حقیقی نیست. همچنین عمد و قصد فریب مخاطب تنها در صدق مفهوم کذب مخبری مدخلیت دارد و از مقومات کذب خبری نیست. ملاک کذب بودن عدم مطابقت با واقع است نه اعتقاد گوینده؛ اما واقعیتی که در کذب مصدری ابراز می شود اعتقاد و دیدگاه گوینده است، چنان که آنچه عدم مطابقت آن با واقع سنجیده می شود ظاهر کلام است نه اراده خلاف ظاهر متکلم. براین اساس توریه نیز از مصداق های عرفی کذب است و نسبت کذب با مفاهیمی مانند فریب، وعده خلاف و نفاق نیز بر اساس تبیین دقیق از معنای این مفاهیم تبیین می گردد.

کلیدواژه ها:

کذب ، خبر ، واقعیت ، فریب ، توریه ، نفاق ، وعده خلاف