نقش مدیریت مشارکتی مرتع و ساختار شبکه های اجتماعی در موفقیت طرح های مرتع داری (مطالعه موردی: حوزه آبخیز نهرمیان، شازند)

مراتع به عنوان نظام های اجتماعی-اکولوژیکی، تحت تاثیر برهم کنش میان ساختارهای مدیریتی و شبکه های اجتماعی ذی نفعان قرار دارند و شواهد نشان می دهد که مشارکت بهره برداران و روابط اعتماد و همکاری نقش تعیین کننده ای در پایداری مدیریت این نظام ها ایفا می کند. هدف این پژوهش بررسی نقش اجرای طرح های مرتعداری مشارکتی و تحلیل ساختار شبکه های اجتماعی در تغییر و بهبود مجموعه ای از شاخص های اقتصادی، اجتماعی، مرتعی و آموزشی بهره برداران است که نتایج آن ها در قالب سه بعد اقتصادی_اجتماعی، پوشش گیاهی_مرتعی و آموزش_ترویجی در حوزه آبخیز نهرمیان شهرستان شازند تحلیل و گزارش شده است. این تحقیق با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شد و داده ها از طریق پرسشنامه، مصاحبه با بهره برداران، بررسی اسناد اداره منابع طبیعی و تحلیل شبکه های اجتماعی گردآوری گردید. جامعه آماری شامل بهره برداران ده روستای منطقه مورد مطالعه بود که داده های حاصل از ۲۴۰ بهره بردار مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج توصیفی نشان داد میانگین نمرات پاسخ دهندگان در گویه های اقتصادی-اجتماعی برابر ۳/۸۳ در مقیاس پنج درجه ای لیکرت است که بیانگر گرایش مثبت بهره برداران نسبت به اثرات مدیریت مشارکتی می باشد. نتایج آزمون کای اسکوئر نشان داد اجرای طرح های مشارکتی مرتع داری به بهبود شاخص های اقتصادی-اجتماعی (۳/۸۴=χ²)، پوشش گیاهی-مرتعی (۳/۵۸=χ²) و آموزش–ترویجی (۳/۷۵=χ²) داشته است (۰/۰۵p <). همچنین یافته های تحلیل شبکه های اجتماعی بیانگر تراکم و انسجام بالای پیوندهای اعتماد و مشارکت بین بهره برداران و نهادهای مرتبط با مدیریت مرتع بود که نقش تعیین کننده ای در موفقیت اقدامات مشارکتی ایفا کرده است. به طور کلی، نتایج نشان می دهد تلفیق مدیریت مشارکتی با تقویت شبکه های اجتماعی محلی می تواند زمینه ساز بهبود وضعیت پوشش گیاهی، ارتقای معیشت بهره برداران و افزایش مشارکت و اعتماد در مدیریت پایدار مراتع شود.

کلیدواژه ها:

بهره برداران ، پوشش گیاهی مرتعی ، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی ، معیشت