ارزیابی تاثیر قرق بلندمدت مرتع بر پوشش گیاهی، زیتوده و تنوع زیستی در مراتع نیمه خشک استان ایلام

هدف این پژوهش، ارزیابی تاثیر مدیریت مرتع بر پوشش گیاهی، زیتوده روزمینی و شاخص های تنوع زیستی در دو منطقه با شرایط محیطی (اقلیم و توپوگرافی) یکسان و مدیریتی متفاوت (چرای آزاد و قرق بلندمدت) در استان ایلام در غرب ایران شامل منطقه مدیریت شده دالاب و منطقه بدون مدیریت سراب ایوان بود. برای ارزیابی وضعیت مرتع از روش چهارفاکتوری استفاده شد. همچنین، شاخص های تنوع شامل شانون، سیمپسون، یکنواختی و غنای گونه ای محاسبه شد. نتایج نشان داد که قرق تاثیر مثبتی بر جنبه های مختلف پوشش و وضعیت مرتع داشت. وجود قرق در منطقه دالاب موجب افزایش معنی دار (P < ۰.۰۰۱) درصد پوشش گیاهی (۵۷/۶۶ درصد) و لاشبرگ (۱۸/۰۷ درصد) در مقایسه با منطقه سراب (به ترتیب پوشش و لاشبرگ: ۲۳ و ۱۰/۲۳ درصد) شده است. همچنین، قرق موجب افزایش معنی دار زیتوده در منطقه دالاب (۲۹۰/۴۷ کیلوگرم در هکتار) نسبت به منطقه درحال چرای سراب (۲۰۱/۶۷ کیلوگرم در هکتار) شد (P < ۰.۰۰۱). بررسی فراوانی وزنی کلاس های خوشخوراکی نیز نشان داد که در منطقه قرق بلندمدت فراونی وزنی گیاهان کلاس یک (۴۰/۴۳ درصد) و در منطقه در حال چرای دام، فراوانی گیاهان کلاس دو (۶۱/۸۱ درصد) بیشتر بود، اما اختلافی بین فراوانی گیاهان کلاس سه در دو منطقه مشاهده نشد. بررسی چهار معیار وضعیت مرتع (کلاس وزنی خوش خوراکی، پتانسیل تولید زیتوده، درصد خاک لخت و فراوانی لاشبرگ) در دو منطقه نیز نشان داد که در منطقه قرق بلندمدت سه معیار کلاس وزنی خوش خوراکی، پتانسیل تولید زیتوده و فراوانی لاشبرگ و در منطقه در حال چرا معیار درصد خاک لخت امتیاز بیشتری داشتند. در نهایت، مقایسه شاخص های تنوع گونه ای نشان داد همه شاخص های غنا، یکنواختی و تنوع در منطقه تحت قرق بلندمدت به صورت معنی داری بیش از منطقه درحال چرا بودند (P < ۰.۰۵). همچنین، بر اساس ارزیابی معیارهای مختلف وضعیت مرتع، کلاس وضعیت مرتع در منطقه دالاب کلاس متوسط و در منطقه سراب در کلاس فقیر ارزیابی شد.

کلیدواژه ها:

وضعیت مرتع ، پوشش گیاهی ، زیتوده ، تنوع زیستی ، قرق ، نیمه خشک