تحول منطقه یی در آسیای غربی؛ گامی نو در مسیر هم گرایی منطقه یی

زمینه و هدف: ازسرگیری اخیر گفت وگوهای سیاسی میان ایران و عربستان سعودی نشان دهنده تغییری معنادار در روابط سنتا پرتنش میان قدرت های عمده خاورمیانه است؛ و بازتاب دهنده روندی گسترده تر در سطح منطقه به سوی هم کاری و تعامل عمل گرایانه به شمار می رود. این تحول هم زمان با بازاندیشی در جهت گیری های سیاست خارجی بازیگران کلیدی منطقه رخ داده است. در این چارچوب، پژوهش حاضر کوشیده تحول رویکردهای سیاست خارجی در ایران، عربستان سعودی و ترکیه را بررسی کند و پویایی های نوظهور هم گرایی میان دولت های رقیب در آسیای غربی را تحلیل نماید.روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوه توصیفی– تحلیلی انجام شده است. در آن، رفتار و عمل کرد بازیگران منطقه یی در پرتو دگرگونی گفت مان های سیاست خارجی تحلیل می شود. داده های پژوهش از منابع معتبر فارسی و انگلیسی گردآوری شده و با بهره گیری از تحلیل مفهومی، چارچوبی تحلیلی برای فهم فرایندهای گفت وگو و تصمیم گیری ارائه می گردد، که از طریق آن ره بران سیاسی در پی تحقق هم گرایی در سیاست خارجی اند.یافته ها: یافته ها نشان می دهد که هم گرایی میان دولت های رقیب را می توان از دو بعد موقعیتی و فرایندمحور فهم کرد. هم گرایی به منزله هدفی راه بردی پدیدار می شود که در آن دولت ها می کوشند بر پایه اهداف سیاسی مشترک و هماهنگی کارکردی، اجماعی دیپلماتیک نوین بنا نهند. تحلیل ها حاکی از آن است که دگرگونی در گفت مان سیاست خارجی، بازارزیابی منافع ملی و شناسایی چالش های مشترک منطقه یی، نقشی محوری در تسهیل این فرایند ایفا می کند.نتیجه گیری: پژوهش نتیجه می گیرد که دولت های رقیب هنگامی بیش تر به اتخاذ مواضع هم گرا در سیاست خارجی گرایش می یابند که بی ثباتی منطقه یی و فقدان پیش رفت جمعی را به مثابه تهدیدهایی مشترک ادراک کنند؛ امری که آنان را به اولویت دادن به کاهش تنش، بازتعریف منافع راه بردی و تعهد به اصول هم کاری سوق می دهد. چنین هم گرایی یی به تقویت ثبات منطقه یی کمک می کند و زمینه ساز تعاملات متقابل سودمند میان بازیگران عمده آسیای غربی می شود.زمینه و هدف: ازسرگیری اخیر گفت وگوهای سیاسی میان ایران و عربستان سعودی نشان دهنده تغییری معنادار در روابط سنتا پرتنش میان قدرت های عمده خاورمیانه است؛ و بازتاب دهنده روندی گسترده تر در سطح منطقه به سوی هم کاری و تعامل عمل گرایانه به شمار می رود. این تحول هم زمان با بازاندیشی در جهت گیری های سیاست خارجی بازیگران کلیدی منطقه رخ داده است. در این چارچوب، پژوهش حاضر کوشیده تحول رویکردهای سیاست خارجی در ایران، عربستان سعودی و ترکیه را بررسی کند و پویایی های نوظهور هم گرایی میان دولت های رقیب در آسیای غربی را تحلیل نماید. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوه توصیفی– تحلیلی انجام شده است. در آن، رفتار و عمل کرد بازیگران منطقه یی در پرتو دگرگونی گفت مان های سیاست خارجی تحلیل می شود. داده های پژوهش از منابع معتبر فارسی و انگلیسی گردآوری شده و با بهره گیری از تحلیل مفهومی، چارچوبی تحلیلی برای فهم فرایندهای گفت وگو و تصمیم گیری ارائه می گردد، که از طریق آن ره بران سیاسی در پی تحقق هم گرایی در سیاست خارجی اند. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که هم گرایی میان دولت های رقیب را می توان از دو بعد موقعیتی و فرایندمحور فهم کرد. هم گرایی به منزله هدفی راه بردی پدیدار می شود که در آن دولت ها می کوشند بر پایه اهداف سیاسی مشترک و هماهنگی کارکردی، اجماعی دیپلماتیک نوین بنا نهند. تحلیل ها حاکی از آن است که دگرگونی در گفت مان سیاست خارجی، بازارزیابی منافع ملی و شناسایی چالش های مشترک منطقه یی، نقشی محوری در تسهیل این فرایند ایفا می کند. نتیجه گیری: پژوهش نتیجه می گیرد که دولت های رقیب هنگامی بیش تر به اتخاذ مواضع هم گرا در سیاست خارجی گرایش می یابند که بی ثباتی منطقه یی و فقدان پیش رفت جمعی را به مثابه تهدیدهایی مشترک ادراک کنند؛ امری که آنان را به اولویت دادن به کاهش تنش، بازتعریف منافع راه بردی و تعهد به اصول هم کاری سوق می دهد. چنین هم گرایی یی به تقویت ثبات منطقه یی کمک می کند و زمینه ساز تعاملات متقابل سودمند میان بازیگران عمده آسیای غربی می شود.

کلیدواژه ها:

آسیای غربی ، ژئوپولیتیک ، سیاست خارجی ، هم گرایی