دیپلماسی اقتصادی در افغانستان معاصر: تحلیل فرصت ها و چالش ها

زمینه و هدف: دیپلماسی اقتصادی به عنوان یکی از موثرترین ابزارهای سیاست خارجی، نقش بنیادین در پیونددهی اقتصاد ملی با ساختارهای اقتصادی منطقه یی و جهانی دارد. قرارگرفتن افغانستان در چهارراه ژئواستراتیژیک آسیای مرکزی، جنوب آسیا و خاورمیانه، که این کشور را از موقعیت ژئواکونومیک کم نظیری برخوردار می کند و در صورت مدیریت هدف مند، می تواند به یک مزیت رقابتی پایدار تبدیل گردد، و کما این که در این مسیر با مشکلات و چالش هایی نیز مواجه خواهد بود؛ هدف این پژوهش، بررسی فرصت ها و چالش های پیش روی دیپلماسی اقتصادی افغانستان بوده است؛ بر این اساس، پرسش اصلی تحقیق چنین مطرح شده است: دیپلماسی اقتصادی افغانستان در مسیر بهره گیری از فرصت های ژئواکونومیک و منطقه یی با چه چالش هایی مواجه است؟روش: روش پژوهش، توصیفی– تحلیلی است و داده ها از طریق منابع کتاب خانه یی، اسنادی و تحلیل محتوای مطالعات رسمی گردآوری شده است.یافته ها: یافته های تحقیق نشان می دهد افغانستان به عنوان «گلوگاه ژئواکونومیک منطقه» قادر است از رقابت قدرت های منطقه یی به ویژه چین، روسیه، ایران، پاکستان و هند فرصت سازی نماید. پروژه های کلیدی هم چون (کانال قوش تیپه، بندر چابهار، پروژه تاپی، پروژه کاسا ۱۰۰۰، پروژه راه لاجورد و پروژه یک کمربند، یک جاده) ظرفیت ایجاد درآمد پایدار، کاهش وابسته گی اقتصادی، ارتقای امنیت غذایی، توسعه اشتغال و تثبیت نقش افغانستان در معماری اقتصادی منطقه را دارا می باشند؛ با وجود این، مجموعه یی از چالش های ساختاری از جمله: عدم به رسمیت شناخته شدن بین المللی دولت، تحریم های اقتصادی و مالی، وابسته گی به تجارت غیررسمی، تنش های منطقه درباره منابع آبی، چالش های داخلی در اجرای پروژه ها، وابسته گی به بازیگران خارجی و ضعف در جذب سرمایه گذاری خصوصی بین المللی در حوزه دیپلماسی اقتصادی مانع تحقق ظرفیت ها خواهند شد.نتیجه گیری: افغانستان در صورت تدوین یک استراتیژی جامع دیپلماسی اقتصادی، انجام اصلاحات نهادی، مدیریت علمی پروژه های منطقه یی و تنوع بخشی به هم کاری های اقتصادی می تواند جای گاه خود را در نظم اقتصادی منطقه یی ارتقا داده و به سوی «کنش گری فعال و موثر اقتصادی» حرکت کند.زمینه و هدف: دیپلماسی اقتصادی به عنوان یکی از موثرترین ابزارهای سیاست خارجی، نقش بنیادین در پیونددهی اقتصاد ملی با ساختارهای اقتصادی منطقه یی و جهانی دارد. قرارگرفتن افغانستان در چهارراه ژئواستراتیژیک آسیای مرکزی، جنوب آسیا و خاورمیانه، که این کشور را از موقعیت ژئواکونومیک کم نظیری برخوردار می کند و در صورت مدیریت هدف مند، می تواند به یک مزیت رقابتی پایدار تبدیل گردد، و کما این که در این مسیر با مشکلات و چالش هایی نیز مواجه خواهد بود؛ هدف این پژوهش، بررسی فرصت ها و چالش های پیش روی دیپلماسی اقتصادی افغانستان بوده است؛ بر این اساس، پرسش اصلی تحقیق چنین مطرح شده است: دیپلماسی اقتصادی افغانستان در مسیر بهره گیری از فرصت های ژئواکونومیک و منطقه یی با چه چالش هایی مواجه است؟ روش: روش پژوهش، توصیفی– تحلیلی است و داده ها از طریق منابع کتاب خانه یی، اسنادی و تحلیل محتوای مطالعات رسمی گردآوری شده است. یافته ها: یافته های تحقیق نشان می دهد افغانستان به عنوان «گلوگاه ژئواکونومیک منطقه» قادر است از رقابت قدرت های منطقه یی به ویژه چین، روسیه، ایران، پاکستان و هند فرصت سازی نماید. پروژه های کلیدی هم چون (کانال قوش تیپه، بندر چابهار، پروژه تاپی، پروژه کاسا ۱۰۰۰، پروژه راه لاجورد و پروژه یک کمربند، یک جاده) ظرفیت ایجاد درآمد پایدار، کاهش وابسته گی اقتصادی، ارتقای امنیت غذایی، توسعه اشتغال و تثبیت نقش افغانستان در معماری اقتصادی منطقه را دارا می باشند؛ با وجود این، مجموعه یی از چالش های ساختاری از جمله: عدم به رسمیت شناخته شدن بین المللی دولت، تحریم های اقتصادی و مالی، وابسته گی به تجارت غیررسمی، تنش های منطقه درباره منابع آبی، چالش های داخلی در اجرای پروژه ها، وابسته گی به بازیگران خارجی و ضعف در جذب سرمایه گذاری خصوصی بین المللی در حوزه دیپلماسی اقتصادی مانع تحقق ظرفیت ها خواهند شد. نتیجه گیری: افغانستان در صورت تدوین یک استراتیژی جامع دیپلماسی اقتصادی، انجام اصلاحات نهادی، مدیریت علمی پروژه های منطقه یی و تنوع بخشی به هم کاری های اقتصادی می تواند جای گاه خود را در نظم اقتصادی منطقه یی ارتقا داده و به سوی «کنش گری فعال و موثر اقتصادی» حرکت کند.

کلیدواژه ها:

افغانستان ، بندر چابهار ، پروژه تاپی ، دیپلماسی اقتصادی ، ژئواکونومیک ، فرصت ها و چالش ها ، کانال قوش تپه ، کریدورهای منطقه یی