بررسی نقش جریان های فکری اهل کتاب در زمینه سازی برای شهادت امیر المومنین امام علی (ع)

این نوشتار با رویکردی تاریخی تحلیلی، به بررسی پیشینه، هویت و نقش عبدالرحمن بن ملجم در شهادت امیرالمومنین علی (ع) پرداخته و می کوشد نشان دهد که قتل آن حضرت، نتیجه ی یک اقدام فردی یا صرفا خوارجی نبوده، بلکه در چارچوب شبکه ای از نفاق سیاسی، جاسوسی و هدایت پنهان معاویه و عمرو بن عاص قابل تحلیل است. نویسنده ابتدا با بررسی زندگی ابن ملجم در مصر، نشان می دهد که وی از مقربان عمرو بن عاص، برخوردار از امتیازات حکومتی و مرتبط با اشراف و عناصر حزب نفاق بوده و معرفی او به عنوان «زاهد و عابد» بیشتر یک برداشت ذهنی متاخر است تا واقعیت تاریخی. سپس بیعت مشکوک و تامل برانگیز ابن ملجم با امیرالمومنین و عدم پذیرش اولیه ی بیعت او از سوی حضرت، به عنوان نشانه ای از شناخت امام نسبت به سرنوشت و نیت واقعی وی تحلیل می شود. در ادامه، داستان مشهور تصمیم سه تن از خوارج برای قتل علی (ع)، معاویه و عمرو عاص نقد شده و با شواهد تاریخی، این روایت ساده انگارانه ناکافی دانسته می شود. متن تاکید می کند که نقش قطام، وردان، شبیب و اشعث بن قیس تصادفی نبوده و همگی در چارچوب پروژه ای سازمان یافته برای تثبیت اراده ی ابن ملجم و اجرای ترور عمل کرده اند؛ پروژه ای که از تحریک شهوات، تطمیع مالی، مستی، و پشتیبانی لجستیکی بهره برده است. نویسنده همچنین با اشاره به جوایز مالی و تحریف های تفسیری پس از شهادت امیرالمومنین، نقش مستقیم معاویه را در تطهیر قاتل و تحریف جایگاه امام علی (ع) برجسته می کند. در بخش پایانی، با استناد به روایات تاریخی و حدیثی، مسئله ی یهودی بودن یا «شبه یهودی» بودن ابن ملجم مطرح شده و این تعبیر یا به یهودی الاصل بودن او، یا به حرکت وی در راستای اهداف یهود و جریان نفاق تفسیر می شود. در مجموع، متن نتیجه می گیرد که ابن ملجم نه شیعه ی منحرف، بلکه ابزاری آگاه یا ناآگاه در دست جبهه ی نفاق و دشمنان امیرالمومنین بوده و شهادت آن حضرت محصول یک توطئه ی پیچیده ی سیاسی اعتقادی است، نه یک اقدام فردی و احساسی.

کلیدواژه ها:

عمرو بن عاص ، علی ابن ابی طالب ، خوارج ، یهود ، ابن نلجم ، قطام ، اشعث.