تاثیرمتقابل عوامل موثر بر طراحی الگوی سازمان دانش محور در سازمان هواپیمایی "هما" با استفاده از تحلیل عاملی و دیمتل فازی

هدف:صنعت هوانوردی ایران با چالش های ساختاری، تحریم ها و محدودیت منابع مواجه است که ضرورت تحول به سوی الگوهای دانش محور را دوچندان کرده است. این پژوهش با هدف تحلیل ساختاری و اعتبارسنجی الگوی سازمان دانش محور در شرکت هواپیمایی «هما» انجام شده و روابط علی-معلولی و ساختار زیربنایی مولفه های دانش محوری را در این بافت پیچیده شناسایی و تبیین می کند. روش پژوهش:پژوهش با رویکرد ترکیبی کیفی-کمی و طرح اکتشافی-توصیفی انجام شد. جامعه آماری شامل خبرگان و مدیران شرکت هواپیمایی هما بود. در مرحله کیفی، مولفه های الگو از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ خبره (نمونه گیری هدفمند و نظری) و با استفاده از روش نظریه داده بنیاد استخراج گردید. در مرحله کمی، داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر یافته های کیفی (با روایی محتوایی تاییدشده توسط پنل متخصصان و پایایی بالای کرونباخ) جمع آوری و با استفاده همزمان از تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) در نرم افزار SPSS و تکنیک دیمتل فازی (Fuzzy DEMATEL) در نرم افزار MATLAB تحلیل شدند. یافته ها:نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد که مولفه های دانش محوری در دو عامل اصلی دسته بندی می شوند که در مجموع ۷۷.۰۲% از واریانس کل را تبیین می کنند: (۱) قابلیت های بنیادین دانش محوری شامل ابعاد فرهنگی، انسانی، اطلاعاتی، انگیزشی و اجرایی؛ (۲) زیرساخت های اقتصادی دانش محوری. نتایج دیمتل فازی «اقتصاد دانش محور» را به عنوان متغیر علی کلیدی با بیشترین مقدار (R+C) و (R-C) مثبت شناسایی کرد. یازده متغیر در جایگاه عوامل علی (تاثیرگذار) و نه متغیر در جایگاه معلول (تاثیرپذیر) قرار گرفتند. نتیجه گیری:تحول به سوی سازمان دانش محور در شرایط بحرانی صنعت هوانوردی ایران مستلزم هماهنگی همزمان دو رویکرد است: تقویت قابلیت های درونی سازمان از طریق سرمایه گذاری در منابع انسانی، فرهنگ و فناوری، و همسویی با بعد کلان «اقتصاد دانش محور» در سطح صنعت. این چارچوب یکپارچه، راهنمای عملیاتی برای اولویت بندی اقدامات تحول آفرین و تخصیص بهینه منابع در محیطی با محدودیت های شدید اقتصادی و عملیاتی فراهم می آورد. اصالت/ارزش:این پژوهش برای نخستین بار در صنعت هوانوردی ایران، با ترکیب سه روش پیشرفته (نظریه داده بنیاد، تحلیل عاملی اکتشافی و دیمتل فازی)، الگوی سازمان دانش محور را هم زمان از منظر ساختار عاملی و روابط علی-معلولی اعتبارسنجی کرده است. نوآوری اصلی پژوهش، شناسایی و اثبات کمی نقش «اقتصاد دانش محور» به عنوان ریشه ترین عامل تاثیرگذار و تفکیک آن از قابلیت های درونی سازمان است که چارچوبی بومی و کاربردی برای تحول در شرایط تحریم، بحران و محدودیت منابع ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد دانش محور ، تحلیل عاملی اکتشافی ، دیمتل فازی ، سازمان دانش محور ، صنعت هوانوردی ، هواپیمایی هما ، نظریه داده بنیاد