از پند و اندرز تا حکمت داستان: بازآفرینی نقش معاونت پرورشی در تعمیق هویت ملی-دینی از طریق پداگوژی روایی

زمینه و هدف: فعالیت های پرورشی در مدارس ابتدایی، اغلب به اجرای مناسبت ها و ارائه مفاهیم اخلاقی به صورت مستقیم و پندگونه خلاصه می شود که تاثیرگذاری عمیق و پایداری بر شخصیت دانش آموزان ندارد. این رویکرد، با روانشناسی رشد کودک که یادگیری را از طریق تجربه، احساس و درگیری ذهنی معنادار می داند، در تضاد است. هدف این پژوهش مروری، معرفی و تبیین «پداگوژی روایی» (Narrative Pedagogy) یا آموزش مبتنی بر داستان، به عنوان یک راهبرد تحول آفرین برای معاونت پرورشی است تا بتواند از طریق آن، مفاهیم پیچیده هویتی، اخلاقی و فرهنگی را به شیوه ای موثر و جذاب درونی سازی کند.روش شناسی: این مقاله با روش مروری-روایتی، به تحلیل و ترکیب نظام مند منابع علمی در حوزه های روانشناسی تربیتی، علوم تربیتی و فلسفه برای کودکان پرداخته است. با جستجو در پایگاه های اطلاعاتی فارسی (نورمگز، سیویلیکا، مگیران) با کلیدواژه های «پداگوژی روایی»، «تربیت مبتنی بر داستان»، «هویت ملی-دینی»، «تربیت اخلاقی» و «دوره ابتدایی»، مقالات و کتب مرتبط گزینش و مورد تحلیل قرار گرفتند.یافته ها: یافته ها نشان می دهد که داستان، به دلیل فعال سازی همزمان بخش های شناختی و عاطفی مغز، ابزاری قدرتمند برای تربیت است. پداگوژی روایی از چهار طریق اصلی به تعمیق هویت کمک می کند: ۱) ایجاد همدلی و درک دیگران: دانش آموز با همذات پنداری با شخصیت های داستان، توانایی درک دیدگاه های مختلف را پیدا می کند. ۲) پرورش تفکر انتقادی و فلسفی: داستان های چندلایه، بستر مناسبی برای طرح پرسش های اساسی در حلقه های کندوکاو و پرورش حکمت و تفکر نقادانه فراهم می آورند (قائدی، ۱۳۹۵). ۳) انتقال میراث فرهنگی: داستان های حماسی، دینی و بومی، به صورت غیرمستقیم و جذاب، ارزش ها، اسطوره ها و تاریخ یک ملت را به نسل جدید منتقل می کنند. ۴) درونی سازی ارزش های اخلاقی: به جای ارائه یک فهرست از «بایدها و نبایدها»، دانش آموز در بستر یک روایت جذاب، نتایج انتخاب های اخلاقی شخصیت ها را مشاهده و تحلیل می کند.نتیجه گیری: نقش معاون پرورشی باید از «مجری مراسم» به «راوی و تسهیلگر معنا» تغییر یابد. استفاده از پداگوژی روایی، فعالیت های پرورشی را از سطح به عمق برده و به جای حافظه پروری، به شخصیت سازی و هویت یابی پایدار منجر می شود. این امر نیازمند توانمندسازی معاونان پرورشی در زمینه تکنیک های قصه گویی، نمایش خلاق و مدیریت حلقه های کندوکاو است.

کلیدواژه ها:

پداگوژی روایی ، تربیت مبتنی بر داستان ، هویت ملی-دینی ، تربیت اخلاقی ، دوره ابتدایی ، معاون پرورشی ، فلسفه برای کودکان.