آموزش انسان محور در جهان هوشمند: واکاوی جایگاه هوش مصنوعی در ارتقای کیفیت تربیت

پژوهش حاضر با هدف واکاوی جایگاه هوش مصنوعی در ارتقای کیفیت تربیت، با تاکید بر رویکرد آموزش انسان محور در جهان هوشمند انجام شده است. هم زمان با نفوذ روزافزون فناوری های هوشمند به ویژه هوش مصنوعی مولد در عرصه تعلیم و تربیت، پرسش های بنیادینی درباره چیستی، چرایی و چگونگی حضور این فناوری ها در فرایند یاددهی-یادگیری مطرح شده است. این مقاله با رویکرد مروری و تحلیلی، ضمن تبیین مفهوم آموزش انسان محور و مبانی نظری آن، به واکاوی نقش هوش مصنوعی در ارتقای کیفیت تربیت از ابعاد گوناگون می پردازد. بررسی ها نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند به عنوان هم یار شناختی، شریک یادگیری و تسهیل گر فرایندهای تربیتی، ظرفیت های قابل توجهی برای شخصی سازی یادگیری، ارائه بازخورد به موقع و سازنده، توانمندسازی معلمان در طراحی آموزشی و مدیریت کلاس، و پشتیبانی از یادگیری مادام العمر فراهم آورد. شواهد تجربی از کشورهای مختلف از جمله اسپانیا، هند، نیجریه و غنا حاکی از تاثیرات مثبت کاربرد هدفمند هوش مصنوعی بر پیامدهای یادگیری، به ویژه برای دانش آموزان محروم، است. با این حال، چالش ها و مخاطراتی مانند سوگیری الگوریتمی، تهدید حریم خصوصی، شکاف دیجیتال، کاهش عاملیت انسانی، وابستگی بیش از حد و تضعیف تعاملات انسانی نیز در پژوهش ها مورد توجه قرار گرفته است. یافته های این مرور بر ضرورت اتخاذ رویکردی متوازن، اخلاق مدار و انسان محور در به کارگیری هوش مصنوعی تاکید می کند که در آن فناوری در خدمت اهداف والای تربیتی قرار گیرد و نه جایگزین کنش گری آگاهانه معلم و یادگیرنده. تدوین چارچوب های شایستگی هوش مصنوعی برای معلمان و دانش آموزان، بازطراحی برنامه های درسی، توسعه زیرساخت های عادلانه و ایجاد نظام های حکمرانی شفاف و پاسخگو، از جمله الزامات تحقق این رویکرد هستند.

کلیدواژه ها:

آموزش انسان محور ، هوش مصنوعی در آموزش ، کیفیت تربیت ، اخلاق هوش مصنوعی.