بررسی نقش معلمان در گذار از کلاس درس سنتی به جامعه یادگیری مبتنی بر مدارا و احترام

در دهه های اخیر، تحولات سریع اجتماعی، فرهنگی و فناورانه، نظام های آموزشی را با ضرورتی انکارناپذیر برای بازاندیشی در ساختارها، فرآیندها و کارکردهای خود مواجه ساخته است. یکی از مهمترین این بازاندیشی ها، گذار از الگوی سنتی کلاس درس که مبتنی بر انتقال یک جانبه اطلاعات، انفعال دانش آموزان و روابط عمودی معلم-شاگردی است، به سوی جامعه یادگیری پویا، مشارکتی و دموکراتیک می باشد. در این میان، مفهوم «مدارا و احترام» به عنوان یکی از ارکان اساسی جوامع یادگیری، نقشی محوری در شکل دهی به محیط های آموزشی اثربخش، امن و رشددهنده ایفا می کند. مقاله پیش رو، با اتخاذ رویکرد مروری، به واکاوی نقش معلمان در گذار از کلاس درس سنتی به جامعه یادگیری مبتنی بر مدارا و احترام پرداخته و ابعاد مختلف این نقش را در گستره پژوهش های معاصر مورد مداقه قرار می دهد. روش تحقیق در این مقاله، از نوع مروری (Review Study) بوده و با جستجوی هدفمند در پایگاه های داده معتبر داخلی و خارجی از جمله پایگاه اطلاعات علمی ایران (مگیران)، نورمگز، سیویلیکا، پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، و نیز منابع بین المللی نظیر Scopus، Web of Science، ERIC، Springer و Google Scholar، اقدام به گردآوری، طبقه بندی، تحلیل و ترکیب یافته های پژوهش های مرتبط در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ صورت گرفته است. معیارهای ورود شامل مقالات علمی-پژوهشی، گزارش های تحقیقاتی و کتاب های معتبر با محوریت نقش معلمان در ایجاد جامعه یادگیری، ترویج مدارا و احترام در کلاس درس، و گذار از روش های سنتی تدریس بوده است. یافته های این بررسی جامع نشان می دهد که گذار از کلاس درس سنتی به جامعه یادگیری مبتنی بر مدارا و احترام، مستلزم تغییر پارادایمی در نگرش، دانش و مهارت های معلمان است. این تغییر پارادایم، معلمان را از «انتقال دهنده دانش» به «تسهیل گر یادگیری»، از «مرجع انحصاری قدرت» به «همراه و همیار دانش آموزان»، و از «کنترل گر رفتار» به «پرورش دهنده روابط انسانی» تبدیل می کند. در این چارچوب، نقش معلمان در ایجاد جامعه یادگیری مبتنی بر مدارا و احترام، چندبعدی و شامل ابعاد گوناگونی است که می توان آن ها را در چهار سطح اصلی دسته بندی کرد: سطح فردی-شخصیتی (شامل باورها، نگرش ها، ارزش ها و ویژگی های شخصیتی خود معلم به عنوان الگوی مدارا و احترام)، سطح تعاملی-ارتباطی (شامل شیوه های ارتباطی معلم با دانش آموزان، مدیریت تعارضات، و ایجاد فضای امن برای ابراز وجود)، سطح آموزشی-پداگوژیکی (شامل انتخاب محتوا، روش های تدریس مشارکتی، طراحی فعالیت های گروهی، و شیوه های ارزشیابی حمایتگر)، و سطح ساختاری-محیطی )شامل مشارکت در ایجاد جو مثبت مدرسه، ارتباط با خانواده و جامعه، و تلاش برای تغییر ساختارهای سنتی) .

کلیدواژه ها:

آموزش صلح ، مدارا در آموزش ، نقش معلمان ، حل تعارض ، یادگیری اجتماعی-هیجانی