بررسی تاثیر نقش سبک های فرزند پروری در شکل گیری خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان

خودکارآمدی تحصیلی به عنوان یکی از مهم ترین سازه های روان شناختی مرتبط با موفقیت آموزشی، نقش محوری در تعیین نوع نگرش، میزان تلاش، پایداری در برابر چالش ها و سطح انگیزش یادگیری دانش آموزان ایفا می کند. این سازه که ریشه در نظریه شناختی-اجتماعی بندورا دارد، بازتابی از قضاوت های فرد درباره توانایی های شخصی خود در مدیریت تکالیف و موقعیت های تحصیلی است. در همین راستا، یکی از اساسی ترین عواملی که می تواند این باورهای درونی را شکل داده یا دچار تزلزل کند، سبک های فرزندپروری والدین است؛ زیرا والدین نخستین الگوهای رفتاری و عاطفی کودک به شمار می آیند و چارچوب های ذهنی اولیه درباره توانایی، موفقیت، شکست، و ارزشمندی شخصی در تعامل با آنان شکل می گیرد. سبک های فرزندپروری، طبق طبقه بندی بامریند، شامل سه سبک عمده مقتدرانه، مستبدانه و سهل گیرانه است که هر یک پیامدهای منحصر به فردی برای رشد تحصیلی و روان شناختی کودک به همراه دارند. پژوهش های گسترده داخلی و بین المللی نشان می دهند که سبک فرزندپروری مقتدرانه، که بر ترکیب متعادلی از محبت، حمایت هیجانی، گفت وگو، استقلال دهی و نظارت همراه با قانون مندی استوار است، به طور چشمگیری در افزایش سطح خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان موثر است. این سبک با فراهم آوردن محیطی امن، پیش بینی پذیر و حمایت گر، سبب می شود کودک احساس کفایت، انگیزش درونی و اعتمادبه نفس بیشتری نسبت به توانایی های تحصیلی خود پیدا کند. در مقابل، سبک فرزندپروری مستبدانه که بر کنترل شدید، اطاعت طلبی، محدودیت و ارتباط عاطفی ضعیف بنا شده است، غالبا منجر به کاهش خودارزشمندی، افزایش اضطراب تحصیلی، کاهش احساس توانایی و در نهایت افت خودکارآمدی تحصیلی می شود. سبک سهل گیرانه نیز، اگرچه با محبت زیاد همراه است، اما به دلیل فقدان ساختار، نبود حدود مشخص و عدم وجود انتظارات واقعی، می تواند به کاهش مسئولیت پذیری، ضعف در مدیریت تکالیف و کاهش اعتماد کودک به توانایی های خود در زمینه تحصیل منتهی شود. بنابراین، هدف این مقاله تحلیل عمیق نقش سبک های گوناگون فرزندپروری در شکل گیری، تقویت یا تضعیف خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان و تبیین سازوکارهای روان شناختی این تاثیرات است. مرور پژوهش ها نشان می دهد که ایجاد تعادل میان محبت و نظارت، فراهم سازی محیطی پاسخ دهنده و در عین حال هدایت گر، و تقویت استقلال همراه با حمایت، مهم ترین عوامل خانوادگی اثرگذار بر شکل گیری خودکارآمدی تحصیلی مطلوب در کودکان و نوجوانان هستند.

کلیدواژه ها:

فرزند پروری ، سبک های یادگیری ، خودکارآمدی ، دانش آموزان