فروپاشی تبیین آموزشی در نظام آموزش و پرورش: تحلیل شناختی گذار از تدریس تبیینی به ارائه اجرایی محتوا

پژوهش حاضر به بررسی تحول پارادایم های تدریس در نظام آموزش و پرورش، به ویژه گذار از رویکرد «تبیین آموزشی» مبتنی بر انتقال ساختارهای معنایی و شناختی دانش به الگوی رایج «ارائه اجرایی محتوا» می پردازد. این گذار، پیامدهای عمیقی بر توانایی دانش آموزان در بازسازی فعالانه دانش و استدلال عمیق آن ها داشته است. تمرکز اصلی این تحقیق بر تحلیل شناختی این تغییر است؛ اینکه چگونه تمرکز بیش از حد بر اجرای الگوریتمی و ارائه سطحی محتوا، فرآیندهای درونی سازی، استدلال انتقادی و ساخت شکنی مفاهیم پیچیده را تضعیف کرده است. روش تحقیق ترکیبی (کیفی و کمی) با رویکرد تحلیل اسنادی و مشاهده نظام مند کلاس های درس بوده است. نتایج نشان می دهد که در الگوی ارائه اجرایی، فقدان تبیین های ساختارمند موجب می شود دانش به صورت مجموعه ای از دستورالعمل های قابل اجرا (Procedural Knowledge) تلقی شود، نه شبکه ای منسجم از دانش بنیادین (Conceptual Knowledge). این امر ظرفیت دانش آموزان برای انتقال یادگیری (Transfer) به موقعیت های نوین را به شدت کاهش می دهد. یافته ها حاکی از آن است که برای احیای کیفیت آموزش، نیاز مبرم به بازتعریف نقش معلم به عنوان یک «معمار شناختی» و نه صرفا «ارائه دهنده محتوا» وجود دارد، با تاکید مجدد بر اصول تبیین فعال و ساخت دهی معنایی دانش.کلیدواژه ها: تبیین آموزشی، ارائه محتوا، طراحی آموزشی، شناخت یادگیری، پارادایم تدریس، ساختار دانش.