تاثیر آموزش خودنظارتی و خودارزیابی بر تقویت مسئولیت پذیری تحصیلی نوجوانان

مسئولیت پذیری تحصیلی یکی از مولفه های اساسی رشد شخصیتی و موفقیت آموزشی نوجوانان محسوب می شود و نقش تعیین کننده ای در پیشرفت تحصیلی، خودتنظیمی یادگیری و سازگاری اجتماعی دانش آموزان دارد. در سال های اخیر، رویکردهای نوین آموزشی بر توسعه مهارت های فراشناختی، خودمدیریتی و مشارکت فعال یادگیرندگان در فرایند یاددهی–یادگیری تاکید ویژه ای داشته اند. در این میان، آموزش راهبردهای خودنظارتی و خودارزیابی به عنوان دو مولفه کلیدی یادگیری خودتنظیم شده، می تواند دانش آموزان را در پذیرش مسئولیت یادگیری، برنامه ریزی درسی، پایبندی به تکالیف و اصلاح عملکرد تحصیلی یاری رساند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش خودنظارتی و خودارزیابی بر تقویت مسئولیت پذیری تحصیلی نوجوانان در مدارس پسرانه شهرستان شهرکرد انجام شد. این پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر دوره متوسطه اول مدارس دولتی شهرستان شهرکرد در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که از میان آنان ۱۰۰ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۵۰ نفر) و کنترل (۵۰ نفر) جایگزین شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسش نامه استاندارد مسئولیت پذیری تحصیلی و مقیاس خودتنظیمی یادگیری بود که روایی محتوایی آن ها توسط متخصصان علوم تربیتی تایید و پایایی ابزارها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ در سطح مطلوب گزارش شد. گروه آزمایش طی هشت جلسه آموزشی ۶۰ دقیقه ای در معرض برنامه آموزش خودنظارتی و خودارزیابی قرار گرفتند که شامل آموزش تعیین هدف تحصیلی، برنامه ریزی درسی، ثبت پیشرفت فردی، کنترل توجه در کلاس، بازخوردگیری، تحلیل خطاها، ارزیابی عملکرد و اصلاح راهبردهای یادگیری بود؛ در حالی که گروه کنترل آموزش های معمول مدرسه را دریافت کردند. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون های آماری تحلیل کوواریانس نشان داد که پس از اجرای مداخله آموزشی، میانگین نمرات مسئولیت پذیری تحصیلی در گروه آزمایش به طور معناداری افزایش یافته است. به ویژه در مولفه هایی همچون انجام به موقع تکالیف، تعهد نسبت به یادگیری، پیگیری امور درسی، نظم فردی و مشارکت فعال در فعالیت های کلاسی تفاوت معناداری میان دو گروه مشاهده شد. این یافته ها حاکی از آن است که آموزش ساختارمند راهبردهای خودنظارتی و خودارزیابی می تواند زمینه رشد استقلال یادگیری و احساس مالکیت دانش آموزان نسبت به فرایند تحصیل را فراهم سازد و آنان را از حالت یادگیرندگان منفعل به فراگیرانی فعال و مسئول تبدیل کند. بر اساس نتایج پژوهش، پیشنهاد می شود برنامه های پرورشی و آموزشی مدارس، به ویژه در مناطق کمتر برخوردار، بر تقویت مهارت های خودتنظیمی و مسئولیت پذیری تحصیلی تمرکز داشته باشند و معلمان از روش های مشارکتی، دفترچه های ثبت پیشرفت تحصیلی و بازخوردهای سازنده برای هدایت دانش آموزان بهره گیرند. یافته های این تحقیق می تواند مبنایی برای طراحی مداخلات آموزشی موثر در راستای ارتقای کیفیت یادگیری و پیشگیری از افت تحصیلی نوجوانان باشد.

کلیدواژه ها:

خودنظارتی ، خودارزیابی ، مسئولیت پذیری تحصیلی ، نوجوانان ، یادگیری خودتنظیم شده