نقش مقایسه اجتماعی آنلاین در تضعیف یا تقویت خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان متوسطه

تحولات فناورانه دهه اخیر و گسترش فراگیر شبکه های اجتماعی در میان نوجوانان، الگوهای نوینی از تعاملات اجتماعی و ادراک از خود را شکل داده است. یکی از مهم ترین این تحولات، گسترش «مقایسه اجتماعی آنلاین» است؛ پدیده ای که در آن دانش آموزان به صورت مداوم عملکرد تحصیلی، موفقیت ها و سبک زندگی خود را با بازنمایی های اغلب گزینشی و برجسته شده همسالان در فضای مجازی مقایسه می کنند. از آنجا که دوره متوسطه مرحله ای حساس در تثبیت هویت تحصیلی و شکل گیری باورهای خودکارآمدی محسوب می شود، این نوع مقایسه ها می تواند پیامدهای تعیین کننده ای بر انگیزش، عملکرد تحصیلی و سلامت روان آموزشی نوجوانان داشته باشد.مقاله حاضر با هدف تبیین سازوکارهای تاثیرگذاری مقایسه اجتماعی آنلاین بر خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان متوسطه، به مرور نظام مند و تحلیل یکپارچه پژوهش های داخلی و بین المللی منتشرشده در دو دهه اخیر پرداخته است. یافته های مطالعات نشان می دهد مقایسه اجتماعی آنلاین ماهیتی دوگانه دارد. در بعد تقویت کننده، مقایسه صعودی زمانی که با ادراک دست یافتنی بودن موفقیت دیگران، تفسیر شناختی مثبت و جهت گیری رشد همراه باشد، می تواند به افزایش انگیزش پیشرفت، ارتقای تلاش تحصیلی و تقویت باور به توانمندی های فردی منجر شود. در مقابل، قرارگیری مکرر در معرض بازنمایی های آرمانی و غیرواقع بینانه از موفقیت تحصیلی، به ویژه در غیاب مهارت های تنظیم هیجان و سواد رسانه ای، با کاهش خودکارآمدی، افزایش اضطراب عملکرد، احساس ناکافی بودن و شکل گیری خودپنداره منفی مرتبط است.همچنین نتایج حاکی از آن است که متغیرهای فردی و زمینه ای نظیر جنسیت، ویژگی های شخصیتی، شدت و نوع استفاده از شبکه های اجتماعی، سطح حمایت والدین، اقلیم روان شناختی مدرسه و کیفیت روابط معلم–دانش آموز، نقش تعدیل کننده مهمی در این رابطه ایفا می کنند. به بیان دیگر، مقایسه اجتماعی آنلاین نه به طور ذاتی تهدیدکننده است و نه الزاما تقویت کننده، بلکه تاثیر آن وابسته به نحوه تفسیر شناختی فرد و بافت حمایتی پیرامون اوست.در مجموع، شواهد نشان می دهد مدیریت آگاهانه تجربه های مقایسه ای در فضای مجازی می تواند به فرصتی برای رشد تحصیلی تبدیل شود، در حالی که فقدان آموزش های مرتبط با سواد دیجیتال و خودتنظیمی هیجانی ممکن است این پدیده را به عاملی برای تضعیف خودکارآمدی تحصیلی بدل سازد. بر این اساس، مقاله حاضر ضمن ارائه چارچوبی مفهومی برای تبیین رابطه میان مقایسه اجتماعی آنلاین و خودکارآمدی تحصیلی، پیشنهادهایی کاربردی برای سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس و معلمان در جهت طراحی مداخلات پیشگیرانه و ارتقایی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

مقایسه اجتماعی آنلاین ، خودکارآمدی تحصیلی ، دانش آموزان دوره متوسطه ، شبکه های اجتماعی ، انگیزش پیشرفت ، هویت تحصیلی ، سواد رسانه ای ، اضطراب عملکرد ، تنظیم هیجان