واکاوی شرایط اقلیم گردشگری استان آذربایجان غربی با استفاده از شاخص های زیست اقلیمی

در عصر حاضر صنعت گردشگری به یکی از پر اهمیت ترین فعالیت های اقتصادی در سطح جهان مبدل شده است و کشورهای مختلف با انجام برنامه ریزی های بلندمدت سعی در استفاده حداکثری از این صنعت پردرآمد و اشتغال زا دارند. یکی از پارامترهای مهم در انتخاب مقصد مورد نظر برای هر گردشگری، آگاهی از وضعیت آب وهوای آن منطقه است. آب وهوای هر منطقه می تواند از توپوگرافی، ارتفاع، پوشش گیاهی، عرض جغرافیایی تاثیر بپذیرد. با توجه به تغییرات مداوم و همیشگی آب وهوا، در این پژوهش سعی شده است که وضعیت اقلیمی استان آذربایجان غربی در طی سال های مختلف بررسی شود و شرایط مطلوب و آسایش اقلیمی هر شهرستان به صورت روزانه و ماهانه شناسایی شود. در این پژوهش دو هدف اصلی آگاهی از وضعیت اقلیم گردشگری استان آذربایجان غربی و تهیه تقویم اقلیم گردشگری استان آذربایجان غربی دنبال شد. جهت نیل به این اهداف، ابتدا داده های پارامترهای مورد نیاز اقلیمی از اداره هواشناسی استان آذربایجان غربی از بدو تاسیس ایستگاه ها دریافت گردید، سپس محاسبات مربوط به شاخص دمای ذهنی (STI)، شاخص اقلیم حرارتی جهانی (UTCI) و شاخص میانگین نظرسنجی پیش بینی شده (PMV) در نرم افزار Rayman و Bioklima و Excel انجام شد و با استفاده از نرم افزار Arcgis Pro و با بکارگیری روش درون یابی IDW نقشه های ماهانه ترسیم گردید. برای هر کدام از ایستگاه ها آمار روزانه متغیرهای جوی رطوبت نسبی (درصد)، سرعت باد (متر بر ثانیه)، دمای هوا (سانتیگراد)، و ابرناکی (اکتا)، استفاده شد. علاوه بر آمار فوق، تابش کلی خورشید، فشار بخار آب و زاویه تابش خورشید نیز محاسبه شد و همچنین ارتفاع از سطح دریا و طول و عرض جغرافیایی و نیز در برآوردهای شاخص ها مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد که شهرستان چالدران دارای کمترین و در مقابل، شهرستان ارومیه دارای بیشترین شرایط آسایش اقلیمی بوده است. همچنین شهرستان چالدران از نظر زیست اقلیمی بیشترین رخداد شرایط بسیار سرد و سرد را در اختیار دارد. به طور کلی در سه ماهه اول سال (زمستان)، شرایط زیست اقلیمی استان در وضعیت بسیار سرد و سرد و تا حدی خنک قرار دارد. با ورود به فصل بهار، شرایط آسایش اقلیمی در اغلب شهرستان های استان حاکم خواهد شد و این شرایط تا اواخر خرداد ادامه دار است. اگرچه در سه ماهه تابستان شرایط آسایش حرارتی در بخش های محدودی از استان آذربایجان غربی مشاهده می شود، با این حال تنش گرما با شدت های مختلف(شرایط زیست اقلیمی گرم تا بسیار گرم) در استان تجربه شده است. در اوایل فصل پاییز نیز موجی از شرایط آسایش کل استان را فراگرفته است و تا ماه دوم ادامه داشته است و با نزدیک شدن به روزهای آخر سال میلادی شرایط خنک، سرد و بسیار سرد مشاهده می شود. به طور کلی در چهار ماه از سال(آوریل، می، اکتبر و نوامبر) شرایط آسایش حرارتی بر بیشتر بخش های استان آذربایجان غربی حاکم است و در سایر ماه های سال، تنش گرما و تنش سرما با شدت های مختلف در منطقه مورد مطالعه تجربه شده است.

کلیدواژه ها:

آسایش اقلیمی ، گردشگری ، شاخص دمای معادل فیزیولوژیک ، شاخص دمای ذهنی ، شاخص اقلیم حرارتی جهانی ، استان آذربایجان غربی