طراحی مدل عوامل سیاسی، مدیریتی و روان شناختی موثر بر انحرافات رفتاری کارکنان در سازمان های دولتی

انحرافات رفتاری کارکنان در سازمان های دولتی، به ویژه اشکال سیاسی آن، از موانع جدی تحقق اثربخشی سازمانی و اعتماد عمومی محسوب می شود. این پژوهش با هدف طراحی مدل جامع عوامل سیاسی، مدیریتی و روان شناختی موثر بر بروز این انحرافات در سازمان های دولتی استان سیستان و بلوچستان انجام شده است. مطالعه با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) صورت گرفت. در بخش کیفی، با استفاده از نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۷ نفر از مدیران و معاونان سازمان های دولتی منتخب استان انجام شد و داده ها با روش تحلیل مضمون و کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل گردید. در بخش کمی، جهت اعتبارسنجی یافته ها از تحلیل عاملی تاییدی و مدل سازی ساختاری-تفسیری استفاده شد. یافته ها نشان داد که عوامل موثر بر بروز رفتارهای انحرافی در پنج دسته اصلی قابل طبقه بندی است: (۱) عوامل سیاسی–اداری (شامل فشارهای برون سازمانی و سیاست زدگی)، (۲) عوامل مدیریتی (ناشی از سبک رهبری نامناسب و عدم شفافیت در فرآیندها)، (۳) عوامل روان شناختی (نارضایتی، استرس شغلی و بی اعتمادی سازمانی)، (۴) عوامل محیطی–اقتصادی (کمبود منابع و رقابت های ناسالم) و (۵) ضعف سازوکارهای کنترلی و نظارتی. همچنین مصادیق رفتاری نظیر پارتی بازی، شایعه پراکنی و کارشکنی به عنوان رایج ترین تاکتیک ها شناسایی شد. مدل نهایی پژوهش، روابط میان این عوامل را تبیین می کند. برای پیشگیری و کاهش این رفتارها، تدوین سیاست های شفاف و عادلانه منابع انسانی، شفاف سازی فرآیندهای تصمیم گیری، آموزش مهارت های سیاسی سازنده و تقویت سازوکارهای بازخورد و نظارت پیشنهاد می شود. یافته ها برای مدیران و سیاست گذاران سازمان های دولتی استان در راستای طراحی مداخلات پیشگیرانه، کاربرد عملی دارد.

کلیدواژه ها:

رفتارهای انحرافی ، انحرافات رفتاری ، عوامل سیاسی ، عوامل مدیریتی ، عوامل روان شناختی ، سازمان های دولتی ، استان سیستان و بلوچستان.