بررسی نقش عدالت آموزشی ادراک شده در کلاس درس بر انگیزش درونی، احساس تعلق و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

در سال های اخیر، توجه به کیفیت تجربه یادگیری دانش آموزان در کلاس درس، از تمرکز صرف بر محتوا و نتایج آزمونی فراتر رفته و به سوی ابعاد ادراکی، عاطفی و انگیزشی فرایند آموزش سوق پیدا کرده است. آنچه دانش آموزان از محیط کلاس «ادراک» می کنند، به همان اندازه و گاه بیش از آنچه عملا رخ می دهد، در شکل گیری نگرش، انگیزش و عملکرد تحصیلی آنان نقش دارد. در این میان، عدالت آموزشی ادراک شده در کلاس درس به عنوان یکی از مولفه های بنیادین کیفیت محیط یادگیری مطرح شده است؛ مفهومی که به برداشت ذهنی دانش آموزان از منصفانه بودن رفتار معلم، شیوه های ارزشیابی، توزیع فرصت های یادگیری، نحوه مشارکت دهی، بازخورددهی و برخورد با تفاوت های فردی اشاره دارد. وقتی دانش آموز احساس کند که در کلاس دیده می شود، صدایش شنیده می شود و فرصت ها و انتظارات به شکل عادلانه توزیع می شوند، بستر روان شناختی لازم برای درگیری فعال در یادگیری فراهم می گردد. عدالت آموزشی ادراک شده صرفا به برابری صوری در رفتار محدود نمی شود، بلکه شامل انصاف در توجه به نیازهای متفاوت، تفاوت در شیوه های حمایت، و تناسب میان تلاش و پیامد نیز هست. به بیان دیگر، عدالت در کلاس درس زمانی از نگاه دانش آموز شکل می گیرد که او رابطه ای معنادار و قابل پیش بینی میان کوشش خود و واکنش نظام آموزشی کلاس مشاهده کند. در چنین شرایطی، اعتماد به معلم و نظام ارزشیابی افزایش می یابد و فضای کلاس از حالت رقابتی تنش زا به محیطی امن و رشددهنده تبدیل می شود. این ادراک از انصاف و عدالت، مستقیما با سازوکارهای انگیزشی درونی پیوند دارد؛ زیرا یکی از پیش نیازهای شکل گیری انگیزش درونی، احساس کنترل، شایستگی و ارزشمندی در فرایند یادگیری است. زمانی که دانش آموز احساس بی عدالتی کند، این پیوند گسسته می شود و انگیزش او از درون به بیرون منتقل شده یا به طور کلی تضعیف می گردد. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی نقش عدالت آموزشی ادراک شده در کلاس درس بر انگیزش درونی، احساس تعلق و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که عدالت آموزشی ادراک شده در کلاس درس با ایجاد محیطی منصفانه، احترام آمیز و حمایت کننده، انگیزش درونی، احساس تعلق و مشارکت فعال دانش آموزان را تقویت کرده و زمینه پیشرفت تحصیلی پایدار و رشد شناختی–اجتماعی آن ها را فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، کلاس درس ، انگیزش درونی ، احساس تعلق ، پیشرفت تحصیلی