طراحی تدریس ادبیات فارسی مبتنی بر کنش های شناختی پردازش متن چارچوبی شناخت محور برای گذار از خوانش روایی به فهم ساختاری متن ادبی

یکی از چالش های پایدار در تدریس ادبیات فارسی در مدرسه، تقلیل فرایند یادگیری متن ادبی به خواندن، توضیح واژگان و بیان «مفهوم کلی» است؛ در حالی که فهم ادبی، مستلزم مجموعه ای از کنش های شناختی پیچیده در حافظه کاری است. فقدان طراحی شناخت محور سبب می شود که فعالیت های کلاسی، با نوع پردازش لازم برای فهم ساختار ادبی متن هم تراز نباشند. هدف این مقاله، ارائه چارچوبی برای طراحی تدریس ادبیات فارسی مبتنی بر کنش های شناختی پردازش متن است. مقاله با تکیه بر نظریه بار شناختی (CLT)، حافظه کاری و نظریه طرح واره نشان می دهد که فهم ادبی نه محصول شنیدن تفسیر معلم، بلکه نتیجه کنش های شناختی مشخصی چون بازنمایی ساختار روایت، نگاشت تصویر–مفهوم، استنتاج روابط معنایی و سازمان دهی لایه های زبانی است. در پایان، مدلی مفهومی–ریاضی برای هم ترازی هدف ادبی، کنش شناختی و فعالیت آموزشی ارائه می شود.واژگان کلیدی: تدریس ادبیات فارسی، پردازش متن ادبی، کنش شناختی، بار شناختی، حافظه کاری، بازنمایی ادبی